COP31 Antalya için geri sayım sürerken yenilenebilir enerji sektöründe, özellikle de yeşil hidrojen alanında önemli gelişmeler yaşanıyor.
Geçtiğimiz Eylül ayının son haftasına girerken 170 enerji şirketi, Avrupa Komisyonu Başkanlığı’na ve doğrudan Başkan Ursula von der Leyen’a bir mektup gönderdi. Mektubun ana fikri ve sektörün ortak talebi aslında yeni bir içerik getirmiyordu: RED III ve RFNBO hedeflerinin korunması!
Avrupa enerji ve hidrojen değer zincirinin farklı halkalarında faaliyet gösteren 170 şirket, Avrupa Komisyonu’na yaptığı ortak çağrı ile RED III kapsamında ulaştırma ve sanayi için belirlenmiş bağlayıcı RFNBO (biyolojik kökenli olmayan yenilenebilir yakıt) hedefleri ve yükümlülükleri 2030 sonrasında da korunmalı, dedi.
Şirketler, mevcut düzenleyici çerçevenin yalnızca bir iklim politikası aracı olmadığını; yatırım kararlarının, finansmanın ve Avrupa’da yenilenebilir hidrojen pazarının oluşmasının temel dayanaklarından biri olduğunu savunuyor.
Doğrusu, iletilen mektubu incelerken göze çarpan öncelikler, taleplerin gerçekçi gücünü sergiliyordu. Çünkü, bağlayıcı hedefler gerçek yatırımı getirecektir. Aktarılan verilere göre Avrupa’da 15 milyar avro’nun üzerinde yatırım taahhüdü oluşmuş, hidrojenin nihai kullanım alanlarındaki yatırımlar son bir yılda yüzde 35 artmış ve 4 GW’tan fazla elektroliz kapasitesi yapım aşamasına geçmiş durumda.
2030 hedeflerinin tam olarak uygulanması halinde 50 milyar avro’yu aşan yeni yatırım potansiyeli mevcut. Bu da yılda yaklaşık 30 milyon ton CO₂ azaltımı anlamına geliyor. Sektörün öncelikli talepleri:
- Ulaştırma ve sanayideki bağlayıcı RFNBO hedefleri kaldırılmamalı.
- Hedefler 2030 sonrası politika çerçevesine taşınmalı.
- Düzenlemelerin sadeleştirilmesi, talep yaratıcı yükümlülüklerin ortadan kaldırılması anlamına gelmemeli.
- Uygulamayı zorlaştıran engeller azaltılmalı; fakat hedeflerin kendisi korunmalı.
Aslında enerji alanında hangi dosyayı aralasak karşımıza iklim hassasiyetleri çıkıyor. Ancak, her proje, iklim politikasından çok yatırım finansmanı üzerinden kuruluyor.
Draghi raporu ile ortaya konan önemli eksikler vardı: Avrupa’nın yavaş politika oluşturması, geciken uygulamalar ve yatırımcı açısından yetersiz öngörülebilirlik.
Şirketler, bağlayıcı olmayan “gösterge hedeflerine” bakarak milyarlarca avro’luk proje finanse etmiyor; öngörülebilir nakit akışı, sözleşmeye bağlanmış talep ve uygulanabilir yükümlülükler arıyor.
Dolayısıyla RFNBO hedefleri projelerin “bankability”, yani finansman bulabilirliği açısından kritik.
2030 sonrasında talep sinyali zayıflatılırsa yalnızca hidrojen hedefi değişmiş olmayacak; AB’nin uzun vadeli yatırım kararları açısından düzenleyici güvenilirliği de sorgulanacaktır.
Bir başka önemli çıktı da şudur: Hidrojen: Yalnızca iklim değil, dayanıklılık ve enerji güvenliği konusudur. Belge hidrojeni elektrifikasyonun rakibi olarak değil, tamamlayıcısı olarak konumlandırıyor. Hidrojen ve türevleri; iklim politikası, enerji güvenliği ve rekabetçilik üçgeni içinde değerlendiriliyor:
- Yenilenebilir elektrik üretimindeki kısıntıyı azaltmak,
- mevsimsel enerji depolamak,
- şebeke esnekliğini artırmak,
- sanayiye temiz moleküller sağlamak,
- AB içindeki üretimi güvenilir ortaklardan yapılacak ithalatla tamamlamak.
Burada Harvard Business Review tarafından İstanbul’da düzenlenen toplantının içeriği de, ana konumuzla buluşuyor. Yenilenebilir enerjide yapay zekânın yeri, son toplantının gündemiydi.
Gerek üretim süreçlerinde gerekse iletim ve dağıtım şebekelerinde, yapay zekâ, giderek ağırlık kazanıyor.
Hangi saatlerde, hangi dönemde depolamaya ağırlık verilmeli, üretim ne kadar daha etkin gerçekleştirilebilir, iletim ve dağıtımda verimlilik nasıl yükseltilir gibi başlıklar ile yenilenebilir enerji alanında çözüm ve fırsatlar dile getirildi. Bu katkı ile toplam elektrik üretiminde, yenilenebilirin de payı doğal olarak artacaktır.
Elektrifikasyon, yakın dönemin büyük ve önemli alanı. Üç ana başlığın altını çiziyoruz:
- Enerji büyümenin altyapısı haline geliyor. Yapay zekâ ve veri merkezlerinden sanayi ve mobiliteye kadar yeni büyüme alanları elektrik talebini artırıyor; şebekeler, depolama ve enerji maliyetleri de rekabetçiliğin temel unsurları haline geliyor.
- Sürdürülebilirlik ile rekabetçilik arasındaki çizgi giderek kayboluyor. İklim yatırımları artık yalnızca hedeflere ulaşmanın değil, uzun vadeli değer yaratmanın da bir aracı.
- Uygulama: Hedefleri ölçeklenebilir yatırımlara dönüştürmek için sermayeyi, teknolojiyi, doğru politika çerçevelerini ve iş birliklerini bir araya getirmemiz gerekiyor.
New York İklim Haftası’ndan mesajlar da tek kelimede buluşuyordu: Güven. Çünkü enerji, teknoloji, finans, sanayi ve jeopolitiğin giderek daha fazla iç içe geçtiği bir dünyada, iklim gündemi artık ekonominin ve rekabetçiliğin geleceğinden ayrı düşünülemiyor.
Başa dönecek olursak, 170 ülkenin ortak mektupla sunduğu taleplerin altında da aynı kavram yatıyordu. Üretim ve ekosistemin büyümesi, öncelikle güvene bağlı.
Hedefler değişmedi. AB’nin 2040 iklim hedefleri için yaklaşık 20–35 milyon ton hidrojene ihtiyaç duyabileceği belirtiliyor. Avrupa Komisyonu derneği Hydrogen Europe, genellikle beklenen etkinliği sağlayamasa da, burada şirketlere kılavuzluk ediyor. CEO Jorgo Chatzimarkakis, hedeflerin zayıflatılmasını “oyunun ortasında kuralları değiştirmek” olarak tanımlıyor.
Avrupalı yatırımcılar kadar RFNBO uyumlu yatırımlar geliştiren uluslararası şirketler de bu durumdan etkilenebilir. Avrupa’nın temiz teknoloji, rafineri dönüşümü ve sanayi liderliğini yavaşlayabilir.
Aslında ana hedef şöyle dillendiriliyor: Hidrojen değil, talep güvencesi isteniyor.
Tartışmanın merkezinde artık “hidrojeni üretebilir miyiz?” sorusu yok. Asıl sorular:
- Kim satın alacak?
- Ne kadar satın alacak?
- Hangi standartta satın alacak?
- Bu talep kaç yıl devam edecek?
Türkiye bakımından ilk kritik sonuç, RFNBO’nun artık yalnızca AB iç pazarının konusu olmamasıdır. Avrupa’ya hidrojen veya türevlerini satmak isteyen üçüncü ülke şirketleri de AB’nin RFNBO kriterlerine uymak zorunda kalabilir. Dolayısıyla “Türkiye hidrojen üretebilir mi?” yerine “AB tarafından RFNBO olarak kabul edilecek hidrojen üretebilir mi?” sorusuyla karşılaşabiliriz.
Sonuç olarak, AB’de yaşanan gelişmeler, hidrojen ekosisteminin büyük ve kararlı adımlarla ilerleyeceğini gösteriyor. Yenilenebilir enerjinin, toplam enerji üretimi içindeki payı artıyor, artacak.
Elektrifikasyon, hem temiz enerjiyi hem de hidrojen ve türevlerini geliştirecek bir ihtiyaç.
Yapay zekâ, hayatın her alanında olduğu gibi enerjide de etkinlik ve verimlilik başlıklarının kılavuz ışığı olacak.
İşte tüm bu verileri ve gelişmeleri alt alta sıralayınca, Türkiye için fırsatlar bir kez daha görünür oluyor.
AB uyumlu üretim + sertifikasyon + insan kaynağı + altyapı + teknoloji + tedarik zinciri + ihracat ekseninde bütünleşik bir hidrojen stratejisi geliştirmek mümkün.
Bu alanda TENMAK bünyesindeki TEMEN güçlü çalışmalar yapıyor.
Bir yandan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, bir yandan Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, temiz enerji ve katma değerli ürünü yeşil hidrojeni gündemde tutuyor.
Üzerimize düşeni yaparken uluslararası iş birliği olanaklarını da genişletmek değerli olacaktır.
Almanya’nın hidrojen pazarını geliştirmek ve büyütmek hedefiyle kurulan H2 Global Vakfı ile Yeşil Hidrojen Üreticileri Derneği (H2DER) arasında imzalanacak iş birliği protokolü, bu anlamda çok büyük bir adım olacaktır.
Türkiye oluşmakta olan Avrupa hidrojen pazarını dışarıdan izleyen bir üretici olmamalıdır: Bu yeni değer zincirinin çok boyutlu bir parçası olmak mümkündür.
Kamunun kararlılığı ve hızlı adımlar, hep vurguladığımız çok yönlü faydayı sağlayacaktır.
