Tahran yönetimi, ABD Başkanı Donald Trump'ın askeri saldırı söylemleri devam ettiği sürece Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile nükleer denetimlerin yeniden başlatılmasına yönelik müzakerelerin yürütülemeyeceğini Ajansa resmen bildirdi.
Viyana merkezli nükleer diplomasi trafiğinde tansiyon yeniden yükseldi. Associated Press (AP) tarafından ulaşılan ve UAEA üyesi ülkelere dağıtılan gizli rapora göre İran, nükleer tesislerindeki denetimlerin geleceğine ilişkin kritik bir çekince koydu. Tahran, Washington kanadından gelen askeri tehditlerin gölgesinde yapıcı bir denetim sürecinin işletilemeyeceğini savundu.
Trump'ın Tehditleri Masayı Dağıttı
İran'ın Ajansa ilettiği resmi bildirimde, ABD Başkanı Donald Trump'ın doğrudan nükleer tesisleri hedef alan yeni saldırılara ilişkin "süreklilik gösteren, açık ve kamuoyuna yönelik" tehditlerde bulunduğu vurgulandı.
Mevcut güvenlik atmosferinde denetim görüşmelerinin sürdürülemeyeceğini kaydeden Tahran yönetimi, ancak gerekli güvenlik ve diplomasi koşulları yeniden tesis edildiğinde güvence denetimlerine dair yükümlülüklerini tam anlamıyla yerine getirmeye kararlı olduğunun altını çizdi.
Washington'ın 20 Milyon Dolarlık Ödül Teklifine Sert Tepki
Tahran'ın UAEA'ya ilettiği dosyada öne çıkan bir diğer kritik başlık ise ABD'nin istihbarat toplama hamlesi oldu. İran, Washington yönetiminin kendi nükleer programına dair bilgi paylaşan kişilere 20 milyon dolara kadar ödül vadetmesinden duyduğu derin rahatsızlığı dile getirdi.
İranlı yetkililer, UAEA faaliyetlerinin mutlak gizlilik içerisinde yürütülmesi gerektiğini hatırlatarak, ülkenin nükleer programına ait hassas verilerin üçüncü taraflarca sızdırılmaması, kötüye kullanılmaması veya istismar edilmemesinin hayati önem taşıdığını bildirdi.
UAEA'dan "Acil Müdahale" Çağrısı
Tahran'ın çekincelerine karşılık UAEA cephesi ise sahadaki bilgi boşluğunun yarattığı risklere dikkat çekti. İran'daki nükleer tesisler ve materyallere ilişkin veri eksikliğinin "nükleer silahların yayılmasının önlenmesi açısından ciddi bir endişe kaynağı" olduğunu belirten Ajans, bu belirsizliğin vakit kaybetmeden giderilmesi gerektiğini vurguladı.
Güvence denetimlerini kısa sürede yeniden başlatmaya hazır olduklarını bildiren UAEA yetkilileri, Tahran yönetimine müfettişlerin ülkeye dönüşünü mümkün kılacak teknik ve aşamalı adımları değerlendirme çağrısı yaptı.
İsfahan Tesisi ve Uranyum Stokları Belirsizliğini Koruyor
Gizli raporda en dikkat çeken detaylardan biri de İran'ın İsfahan Yakıt Zenginleştirme Tesisi'ne dair artan endişeler oldu. İran'ın Haziran 2025'te Ajansa bildirdiği bu tesisin henüz denetlenemediği ifade edilirken, UAEA'nın tesisin tam konumuna ve içeride nükleer materyal bulunup bulunmadığına dair kesin bilgiye sahip olmadığı kaydedildi.
Rapordaki bilgilere göre:
Müfettişlerin Haziran 2025'teki saldırıların başladığı gün İsfahan'daki tesise yapmayı planladığı denetim, bombardıman nedeniyle iptal edildi.
İsrail ve ABD'nin Haziran 2025'te gerçekleştirdiği saldırılardan bu yana Tahran, hasar gören tesislere UAEA müfettişlerinin girişine izin vermedi.
Ajans, söz konusu saldırıların ardından İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun güncel durumunu teyit edemedi.
Haziran 2025'ten bugüne kadar UAEA müfettişlerinin İran sınırları içerisinde inceleme yapabildiği tek noktanın Buşehr Nükleer Güç Santrali olduğu ve bu tesisteki son denetimin 12-15 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirildiği rapora yansıdı.
