Antalya'da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında düzenlenen "Küresel Elektrik Şebekeleri Hızlandırıcısı Oturumu", enerji dönüşümünün kritik başlıklarına sahne oldu. Oturumda katılımcılara hitap eden Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, temiz enerji üretimindeki tarihi ivmeye rağmen elektrik şebekelerinin bu hıza yetişemediğini belirterek küresel altyapı yatırımlarının aciliyetine dikkat çekti.
Küresel Şebekelerde 2 Bin 500 Gigavatlık Bekleyiş
Yenilenebilir enerji kaynaklarının tarihte eşi görülmemiş bir süratle yaygınlaştığını ifade eden Yılmaz, mevcut iletim hatlarının eskimesi ve yeni şebeke ihtiyacının küresel dönüşümü yavaşlattığını vurguladı. Dünya genelinde 2 bin 500 gigavattan fazla yenilenebilir enerji projesinin şebekeye bağlanmak için sırada beklediği bilgisini paylaşan Yılmaz, yıllık 450 milyar dolar seviyesindeki küresel şebeke yatırımlarının önümüzdeki üç yıl içinde yüzde 50 oranında artırılması gerektiğini kaydetti.
Depolama sistemlerinin entegrasyonu, elektrikli araç şarj ağlarının yaygınlaştırılması ve yüksek verimli teknolojilerin devreye alınması için bu mali artışın zorunlu olduğuna işaret eden Yılmaz, "Şebekelerimizi bugünün talebine göre değil, yarının ihtiyaçlarına göre tasarlamalıyız" değerlendirmesinde bulundu.
Şebekesiz Temiz Enerji Yola Çıkamayan Araç Gibidir
Aşırı hava olaylarının artık istisnai bir durum olmaktan çıkıp altyapı planlamalarının temel bir parçası haline geldiğini belirten Cumhurbaşkanı Yardımcısı, olası hasarların ardından hızla toparlanabilen ve kesintisiz enerji sağlayan dirençli sistemlerin kurulması gerektiğini söyledi. Bu dönüşüm için 2040 yılına dek dünya çapında 80 milyon kilometreyi aşkın elektrik hattının inşa edilmesi veya modernize edilmesi öngörülüyor.
Altyapı yatırımları olmadan üretim kapasitesinin tek başına yeterli olmayacağını çarpıcı bir benzetmeyle anlatan Yılmaz, "Şebekesiz temiz enerji, yola çıkamayan bir araç gibidir" ifadelerini kullandı. Türkiye'nin son 10 yıllık süreçte yenilenebilir kurulu gücünü üç katına çıkarmasının ardında üretimle eş zamanlı yürütülen şebeke yatırımlarının yattığını vurgulayan Yılmaz, Avrupa kıta şebekesiyle senkronize çalışan yapının Türkiye'yi Avrupa, Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya arasında stratejik bir enerji köprüsüne dönüştürdüğünü dile getirdi.
Türkiye'nin Enerji Tecrübesi Afrika ve ASEAN'a Aktarılacak
Türkiye'nin 2035 yılına kadar her yıl 8 gigavatlık yeni yenilenebilir enerji kapasitesini devreye alma hedefini; iletim, depolama ve sistem esnekliği yatırımlarıyla bütüncül bir yaklaşımla planladığını aktaran Yılmaz, bu alandaki birikimi özellikle Afrika ve Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) ülkelerindeki ortaklarla paylaşmaya hazır olduklarını bildirdi.
COP31 Başkanlığı vizyonu doğrultusunda elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı amaçlayan "35'e 35 Taahhüdü"nün ancak güçlü şebekelerle hayata geçirilebileceğini hatırlatan Yılmaz, Küresel Elektrik Şebekeleri Hızlandırıcısı'nın üç temel ilke üzerine inşa edildiğini belirtti:
Hükümetlerin ulusal önceliklerinin merkeze alınması,
Yeni bürokratik kurumlar yaratmak yerine mevcut finansman kaynaklarının doğrudan projelerle buluşturulması,
Somut proje hazırlık süreçlerine odaklanılması.
Yatırımcılara ve Kalkınma Bankalarına İş Birliği Çağrısı
Bu yaklaşımın Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile yürütülen İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) aracılığıyla destekleneceğini ve şebeke projelerinin yatırım yapılabilir portföylere dönüştürüleceğini ifade eden Yılmaz, Afrika'da 300 milyon kişiye elektrik erişimi sağlamayı amaçlayan "Mission 300" ile ASEAN Elektrik Şebekesi projelerinin bu küresel girişimin ilk önemli sınavları olacağını söyledi.
Konuşmasının sonunda uluslararası finans kuruluşlarına ve özel sektöre seslenen Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, kalkınma bankalarını, özel yatırımcıları ve teknoloji sağlayıcılarını sürecin ilk adımlarına güçlü destek vermeye davet ederek, Türkiye'nin temiz enerjinin herkese ulaştığı bir dünya hedefi doğrultusunda bu girişimin aktif bir ortağı olmayı sürdüreceğini vurguladı.
