Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yayımladığı "Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması" sonuçları, ülkenin katma değerli üretim ve teknoloji hamlesinde yeni bir dönüm noktasına işaret etti. Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon liralık sıçrama kaydederek 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı.
Ekonominin genel büyüklüğü içindeki payını artıran Ar-Ge harcamalarının Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) oranı, önceki dönemdeki yüzde 1,46 seviyesinden yüzde 1,5’e yükseldi.
Aslan Payı Özel Sektörün: Harcamaların Lokomotifi Şirketler
İnovasyon ekosistemindeki ağırlığını her geçen yıl pekiştiren ticari sektör, harcama kalemlerinde belirleyici rol oynadı. Toplam Ar-Ge faturasının yüzde 65’ini mali ve mali olmayan şirketler üstlenirken, yükseköğretim kurumları yüzde 30,3’lük payla ikinci sırada yer aldı. Genel devlet ve kâr amacı gütmeyen yapıların payı ise yüzde 4,7 olarak kayıtlara geçti.
Finansman kaynakları mercek altına alındığında da benzer bir tablo öne çıktı. Harcamaların yüzde 52,5’i özel sektör sermayesiyle karşılanırken, devlet bütçesinden ayrılan kaynakların payı yüzde 31,1, üniversitelerin öz kaynakları yüzde 14,1 ve uluslararası fonların katkısı yüzde 2,3 düzeyinde gerçekleşti. Kalem bazında ise bütçenin yüzde 58,8’i doğrudan nitelikli personel giderlerine ayrıldı.
Ar-Ge Ordusu 318 Bine Dayandı, Her Üç Personelden Biri Kadın
Teknoloji atağı beşeri sermayeye de doğrudan yansıdı. Tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden Ar-Ge personeli sayısı 317 bin 982 kişiye ulaştı. Bu iş gücünün yüzde 67,9’u reel sektörde, yüzde 29’u üniversitelerde, yüzde 3’ü ise kamu kurumlarında istihdam edildi.
Kadın araştırmacıların sistemdeki varlığı da belirgin bir ivme kazandı. Toplam personelin yüzde 34,1’ini oluşturan 108 bin 453 kadın çalışan; özellikle yükseköğretimdeki yüzde 48,1’lik temsil oranıyla bilim ve akademi dünyasındaki ağırlığını gösterdi. Ayrıca Ar-Ge sahasındaki personelin yüzde 40,6’sının lisans, yüzde 31’inin ise doktora veya muadili derecelere sahip olması, çalışmaların yüksek akademik yeterlilik zemininde ilerlediğini ortaya koydu.
İmalatta Yüksek Teknoloji Ağırlığı ve Bölgesel Liderler
Sanayi cephesinde katma değer arayışı hız kazandı. İmalat sektöründe gerçekleştirilen 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7’sini yüksek teknoloji odaklı girişimler yaptı. Orta-yüksek teknoloji üreticilerinin payı yüzde 40,7 olurken, en yüksek araştırmacı istihdamı da 32 bini aşkın kişiyle bu alanda gerçekleşti.
Bölgesel dağılımda Marmara ve İç Anadolu sanayi omurgası başı çekti. Toplam harcamanın yüzde 31,8’ini İstanbul, yüzde 30’unu Ankara, yüzde 9,5’ini ise Doğu Marmara aksı (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) üstlendi. İstihdam edilen Ar-Ge personelinin yarısından fazlası yine İstanbul ve Ankara merkezli projelerde toplandı.
10 Yıllık Dönüşüm
Veriler, son on yılda uygulanan Ar-Ge teşvik politikalarının sonuç verdiğini somutlaştırdı. Şirketlerin 2015 yılında 11,2 milyar lira düzeyinde olan Ar-Ge harcamaları, geçen yıl itibarıyla 637,3 milyar liraya fırladı. Dolaylı teşviklerin şirket harcamaları içindeki oranı da yüzde 14,8’den yüzde 26,5’e tırmanarak sanayicinin inovasyona cesaretle yatırım yapmasında kritik bir kaldıraç işlevi gördü.
