İsrail siyaseti, seçimlerin ardından yeni kabineyi kurma yetkisinin Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot'a devredilmesiyle başlayan geçiş sürecinde, İran'a yönelik olası bir askeri operasyon ihtimaliyle sarsılıyor. Geçici hükümete başkanlık eden Binyamin Netanyahu'nun, ülkeyi yeni bir savaşa sürükleyebilecek kararları alma yetkisine sahip olup olmadığı Tel Aviv kulislerinde ve hukuk çevrelerinde yoğun biçimde tartışılıyor.
Muhalefetten Netanyahu'ya "itidal" mektubu
İsrail medyasında güvenlik birimlerinin İran'a karşı muhtemel bir saldırı için hazırlık seviyesini yükselttiğine dair yer alan haberler, muhalefet cephesindeki kaygıları zirveye taşıdı. Muhalif kanat, geçiş döneminde başlatılacak geniş çaplı bir askeri harekatın, Eisenkot'un yürüttüğü yeni hükümet kurma çalışmalarını fiilen imkansız hale getireceğinden endişe ediyor.
Hükümeti kurmakla görevlendirilen Gadi Eisenkot, geçici Başbakan Netanyahu'ya hitaben kaleme aldığı mektupta mevcut statüsünü hatırlatarak uyarıda bulundu. Ulusal güvenlik meselelerinde azami sorumluluk ve dikkatle hareket edilmesi gerektiğini vurgulayan Eisenkot, Başbakan onayı gerektiren kritik adımlar konusunda güvenlik kurumlarının yöneticilerine bu çerçevede talimat verilmesini talep etti.
İsrail yasaları geçici hükümete savaş yetkisi veriyor mu?
Tartışmanın hukuki boyutunu değerlendiren Yediot Ahronot gazetesi siyasi analisti Itamar Eichner, İsrail Hükümet Temel Yasası'nın 40. maddesine işaret etti. Söz konusu maddeye göre savaş ilan etmek veya savaşa dönüşme potansiyeli taşıyan kapsamlı askeri operasyonlar düzenlemek için hükümetin ya da Güvenlik Kabinesi'nin resmi onayı gerekiyor.
Yasanın tam yetkili bir kabine ile geçici bir yönetim arasında herhangi bir ayrım gözetmediğini belirten Eichner, yasal onay mekanizmaları işletildiği takdirde Netanyahu'nun askeri operasyonları yönetme yetkisini koruduğunu ifade etti. Jerusalem Post gazetesinde yer alan analizde de geçici yönetimlerin savaş yürütmesinin önünde yasal bir engel bulunmadığı, ancak yürütme yetkilerinin Yüksek Mahkeme içtihatlarıyla sınırlandırıldığı aktarıldı.
Gözler 15 Kasım'daki Güvenlik Kabinesi toplantısında
İsrail siyasi kulislerinden sızan bilgilere göre Güvenlik Kabinesi, bir ayı aşkın bir aranın ardından ilk kez 15 Kasım Pazar günü bir araya gelmeye hazırlanıyor. Kabine, ekim ayı başında gerçekleştirdiği son oturumda, İran'a yönelik olası bir harekat veya Tahran'dan gelebilecek ani bir misilleme ihtimaline karşı ordunun teyakkuz seviyesinin yükseltilmesini kararlaştırmıştı.
Siyasi gözlemciler, pazar günü yapılacak kritik toplantıda Güvenlik Kabinesi'nin İran'a yönelik bir saldırı için resmi yetki verebileceğine dikkat çekiyor.
Eski yetkililer yetki sınırlarında ikiye bölündü
Geçici hükümetin manevra alanı konusunda eski devlet yetkilileri arasında da derin görüş ayrılıkları bulunuyor:
Yetkilerin devam ettiğini savunanlar: Eski Kabine Sekreteri Oved Yehezkel, geçici yönetimlere getirilen kısıtlamaların temel olarak bürokratik atamalar ve bütçe düzenlemelerini kapsadığını savundu. Yehezkel'e göre dış politika ve ulusal güvenlik alanlarında hükümetin geniş yetkileri kesintisiz biçimde sürüyor.
Kısıtlama çağrısı yapanlar: Eski Başbakan Yair Lapid ise geçici yönetimlerin temel varlık sebebinin, yeni kabine göreve başlayana kadar yalnızca rutin kamu işlerini yürütmek olduğunu hatırlattı. Lapid, geçiş hükümetlerinin ülkenin siyasi ve güvenlik gerçekliğini kökten değiştirecek radikal adımlardan kaçınması gerektiğini vurguladı.
Geçmişteki geçici hükümetlerin askeri operasyon karnesi
İsrail'in yakın siyasi tarihi, geçici hükümetlerin büyük ölçekli askeri operasyonlara imza attığı emsal örnekler barındırıyor. Binyamin Netanyahu, Mayıs 2021'de Gazze Şeridi'ne yönelik 11 gün süren "Surların Muhafızı" operasyonunu geçici başbakan sıfatıyla yönetmişti.
Benzer şekilde Ağustos 2022'de, dönemin geçici Başbakanı Yair Lapid ve Savunma Bakanı Benny Gantz, Güvenlik Kabinesi'ni dahi toplamadan Gazze'deki İslami Cihad Hareketi'ne karşı operasyon başlatmıştı. Yaklaşık 25 bin yedek askerin silah altına alındığı bu harekat, Başsavcı Gali Baharav-Miara'nın hukuki onayıyla gerçekleştirilmişti.
