Küresel enerji piyasalarında yaşanan jeopolitik sarsıntılar ve temiz enerji yatırımlarındaki ivme, dünya genelindeki fosil yakıt kaynaklı karbon salımını sınırlı da olsa aşağı çekti. Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında paylaşılan ve 90'ı aşkın araştırma kurumundan 140'tan fazla bilim insanının ortak imzasıyla yayımlanan Küresel Karbon Bütçesi çalışması, bu yıl fosil kaynaklı emisyonlarda yüzde 0,4'lük bir gerileme öngörüyor.
Söz konusu düşüş, 2009'daki küresel ekonomik resesyon ve 2020'deki pandemi şokunun ardından 21. yüzyılda kaydedilen yalnızca üçüncü geri çekilme olarak tarihe geçiyor.
Orta Doğu Krizi Petrol Talebini Kesti
Raporun ayrıntılarına göre, fosil yakıt emisyonlarındaki düşüşün ana itici gücünü petrolden kaynaklanan salımlardaki yüzde 1,9'luk sert daralma oluşturuyor. Bu tablonun arkasında ise Orta Doğu'daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'ndan enerji akışının kesintiye uğramasıyla tırmanan arz güvenliği krizi yer alıyor. Artan maliyetler ve lojistik engeller doğrudan petrol tüketimini frenlerken, uluslararası havacılık ve deniz taşımacılığı kaynaklı karbon salımının da bu yıl yüzde 1 oranında gerileyeceği hesaplanıyor.
Buna karşın, enerji krizine alternatif arayan ekonomilerde kömür kaynaklı emisyonların yüzde 0,6 artış göstermesi, tablonun hassas dengesini gözler önüne seriyor.
Güneş ve Rüzgar Talebi Sırtlıyor Ancak Yetersiz
Dünya genelinde elektrik talebi hız kesmeden büyürken, yeni talebin yaklaşık üçte ikisi devreye alınan rüzgar ve güneş enerjisi santralleriyle karşılanıyor. Ancak araştırmacılar, temiz enerjiye geçiş temposunun, fosil yakıt bağımlılığını kalıcı olarak sonlandıracak yapısal hızın gerisinde kaldığı konusunda uyarıyor. Enerji fiyatlarının normalleşmesi ya da tedarik hatlarının açılması durumunda petrol talebinin yeniden eski seviyelerine dönme riski bulunuyor.
Ülke Raporu: Çin ve ABD Yavaşladı, Hindistan Hızlandı
Bölgesel bazda karbon dengeleri birbirinden taban tabana zıt dinamikler sergiliyor:
Çin: Küresel emisyonların yaklaşık üçte birinden sorumlu olan ülkede elektrikli araç ve yenilenebilir enerji atağı sayesinde emisyonların yüzde 0,9 düşmesi bekleniyor.
ABD ve Avrupa Birliği: ABD'de kömürden çıkışın etkisiyle salımların yüzde 1,3, Avrupa Birliği'nde ise yüzde 1,5 azalacağı tahmin ediliyor.
Japonya: Enerji verimliliği adımlarıyla emisyonlarını yüzde 1 aşağı çekeceği öngörülüyor.
Hindistan: Hızlı sanayileşme ve kömür tüketimindeki artışla birlikte emisyonların yüzde 4,4 yükseleceği ve son on yılın ortalamasını aşacağı kaydediliyor.
Fosil Salım Düşse de Toplam Karbon Rekor Kırıyor
Fosil yakıt tarafındaki sınırlı düşüşe rağmen gezegenin toplam karbon yükü tehlike sınırını aşmaya devam ediyor. El Niño kaynaklı kuraklık dalgaları, turbalık yangınları ve Güneydoğu Asya'daki orman tahribatının tetiklediği arazi kullanım emisyonları 5,1 milyar tona tırmanıyor.
Bu etkiyle birleşen toplam küresel karbon emisyonunun bu yıl 43,3 milyar tona ulaşarak geçen yılki 42,8 milyar tonluk seviyenin üzerine çıkması bekleniyor. Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunun ise sanayi öncesi döneme göre yüzde 54 artışla milyonda 427,7 parçaya (ppm) fırlayacağı hesaplanırken, bilim dünyası tek bir yıla ait gerilemenin küresel ısınmada geri dönüş anlamına gelmediğinin altını çiziyor.
