Doğal afetlerin bıraktığı izler, yalnızca yıkılan binalar ve hasar gören altyapılarla sınırlı kalmıyor. Sel, deprem ve benzeri felaketlerin yarattığı somut enkaz ortadan kaldırılsa bile bireylerin ruh sağlığındaki görünmeyen tahribat aylarca, hatta yıllarca sürebiliyor. Hekate Psikoloji Klinik Psikolog Yener Yüksel, afetlerin insanların temel güven duygusunu ve günlük yaşam rutinlerini derinden sarstığını belirterek, erken dönemde fark edilmeyen ruhsal sinyallerin ciddi tablolara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Yağmur sesi bile tehlike algısını yeniden canlandırıyor
Afet anında yaşanan yoğun korku ve çaresizlik, yaşam alanlarının zarar görmesi, yakınların kaybı ve ekonomik belirsizliklerle birleştiğinde bireylerin dünyaya bakışını kökten değiştirebiliyor. Bu süreçte kişilerde öfke, derin üzüntü, dikkat dağınıklığı, ani irkilmeler ve bedensel gerginlik gibi tepkiler ortaya çıkıyor.
Özellikle sel felaketi yaşayan bireylerde dış uyaranların tetikleyici gücüne değinen Yener Yüksel, sıradan bir yağmur sesinin, meteorolojik uyarıların veya yükselen su seviyelerinin bile kişiye felaketi yeniden yaşıyormuş hissi verebileceğini ifade etti. Yüksel, olağan dışı bir duruma verilen bu ilk duygusal tepkilerin anlaşılabilir olduğunu ancak günlük hayatı felç edecek boyuta ulaşması halinde mutlaka profesyonel bir değerlendirme gerektiğini vurguladı.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu sinyallerine dikkat
Afet sonrası ruhsal tepkiler; şok, tepki, farkındalık ve iyileşme evrelerinden geçerek şekilleniyor. Başlangıçtaki donakalma ve odaklanma sorunları, yerini zamanla yas ve güvensizliğe bırakıyor. Her stres belirtisi klinik bir rahatsızlık anlamına gelmese de belirtilerin şiddeti ve süresi belirleyici oluyor.
Uzmanlara göre afetlerin ardından en sık karşılaşılan ruhsal sorunların başında depresyon, anksiyete ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) geliyor. TSSB tablosunda bireyler; travmatik anıları kabuslar veya ani geri dönüşlerle (flashback) tekrar yaşıyor, olayı hatırlatan mekan ve durumlardan kaçınıyor ve sinir sistemleri sürekli alarm durumunda kalıyor.
Çocuklar ve ergenler travmayı farklı yaşıyor
Afetlerin psikolojik yansımaları yaş gruplarına göre belirgin farklılıklar gösteriyor. Gelişim dönemlerine bağlı olarak genç nüfusta şu belirtiler öne çıkıyor:
Okul öncesi dönem: Ebeveynden ayrılma korkusu, uyku ve yeme düzeninde bozulmalar, yaşanan felaketi oyun kurguları içinde tekrar etme.
Okul çağı: Derslere odaklanamama, akademik performansta düşüş ve okula gitmeyi reddetme.
Ergenlik dönemi: Yoğun öfke patlamaları, suçluluk duygusu, sosyal çevreden izole olma ve depresif ruh hali.
Aile içindeki düzenin bozulması ve ebeveynlerin yüksek kaygı seviyesi de çocukların bu zorlu deneyimi anlamlandırma biçimini doğrudan etkiliyor.
İyileşmenin anahtarı: Psikolojik ilk yardım ve dayanışma
Bireysel baş etme mekanizmalarının tek başına yeterli olmadığı afet süreçlerinde, aile ve toplum desteğinin iyileştirici gücüne dikkat çeken Klinik Psikolog Yener Yüksel, psikolojik sağlamlığın duyguları bastırmak olmadığının altını çizdi.
Yüksel, iyileşme sürecine dair değerlendirmelerini şöyle sürdürdü: "Psikolojik dayanıklılık, kişinin her şartta güçlü görünmeye çalışması değildir. Aksine, ihtiyaç duyulduğunda yardım isteyebilmek, yaşananları zamanla anlamlandırmak ve yeni bir yaşam düzeni kurabilmektir. Temel ihtiyaçların karşılandığı güvenli bir ortam sunan psikolojik ilk yardım uygulamaları ve güçlü sosyal destek ağları, bireylerin hayata yeniden tutunmasında hayati bir rol üstleniyor."
Fiziksel yaralar sarıldıktan sonra bile ruhsal onarımın zaman ve sabır gerektirdiğini hatırlatan uzmanlar, uzun süreli uyku sorunları, yoğun kaygı ve işlevsellik kaybı yaşayan bireylerin vakit kaybetmeden ruh sağlığı uzmanlarına başvurmasını öneriyor.
Hekate Psikoloji Hakkında Çocuk, ergen ve yetişkinlere yönelik psikoterapi ve psikolojik danışmanlık hizmetleri sunan Hekate Psikoloji, uzman klinik psikolog kadrosuyla bireylerin duygusal zorluklarla baş etme süreçlerine eşlik etmektedir. Etik, güvenli ve kapsayıcı bir yaklaşımı benimseyen merkez; farklı terapi ekollerinden yararlanarak her danışanın ihtiyacına özel bireysel terapi, çocuk-ergen terapisi, ebeveyn danışmanlığı ve psikolojik değerlendirme çalışmaları yürütmektedir.
