Orta Doğu’da tırmanan askeri gerilim ve küresel ticaretin en kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’nın kapanması, Körfez ülkelerinin ulaşım ve lojistik stratejilerinde köklü bir değişimi beraberinde getirdi. Deniz yolundaki kesintiler enerji piyasalarını dalgalandırırken, Körfez İşbirliği Konseyine (KİK) üye 6 ülkeyi karadan birbirine bağlayacak Körfez Demir Yolu Projesi yeniden stratejik gündemin merkezine yerleşti.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı askeri harekatın ardından Tahran yönetiminin Hürmüz Boğazı’nı deniz trafiğine kapatması ve izinsiz geçişlere müdahale etmesi, küresel tedarik zincirinde ciddi kırılmalara yol açtı. Deniz ticaretindeki bu tıkanıklık, petrol fiyatlarını yukarı çekerken bölge ülkelerini de ihracat ve ithalat sevkiyatlarında deniz yoluna bağımlılığı azaltacak güvenli alternatifler aramaya itti. Bu doğrultuda, temelleri 2009 yılında atılan dev demir yolu ağının hızla tamamlanması her zamankinden daha kritik bir hale geldi.
Deniz hatlarındaki yük karaya kaydırılacak
Yüzde 55’in üzerinde fiziki gerçekleşme oranına ulaşan proje, bölge içi ticaretin çehresini değiştirmeye aday görünüyor. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kuveytli ekonomist Nadir el-Ubeyd, hattın Körfez’in en hayati stratejik yatırımlarından biri olduğunu ve 6 üye ülke arasında tam bir operasyonel bütünleşme sağlayacağını vurguladı.
Demir yolu ağının devreye girmesiyle deniz taşımacılığı üzerindeki yoğun baskının hafifleyeceğini belirten Ubeyd, projenin ekonomik etkilerine dair şu öngörülerde bulundu:
Atıl bölgeler canlanacak: Hat güzergahında yer alan ancak bugüne kadar yeterince yatırım çekemeyen sanayi, hizmet ve turizm merkezleri yeniden hareketlenecek.
Teknoloji ve istihdam artışı: Dev altyapı yatırımı, bilgi ve teknoloji transferi sağlayacak küresel şirketleri bölgeye çekerek yerel iş gücünün niteliğini yükseltecek.
Yeni pazarlara açılım: Bölgesel istikrarın tesis edilmesiyle birlikte hattın Irak ve İran pazarlarına entegre edilmesi, Körfez ülkelerinin gıda ve ekonomi güvenliğini pekiştirerek gelir kaynaklarını çeşitlendirecek.
Projenin geleceği için Tahran ile uzlaşı vurgusu
Altyapı çalışmalarındaki ilerlemeye rağmen projenin önünde finansman modelleri, ortak işletme standartlarının belirlenmesi ve jeopolitik riskler gibi önemli sınavlar bulunuyor. Uluslararası ekonomi ve enerji uzmanı Nihad İsmail, projenin takvimine uygun şekilde tamamlanmasının doğrudan sahadaki çatışma ortamının sonlandırılmasına bağlı olduğuna işaret etti.
İran’ın Hürmüz Boğazı’na alternatif yaratacak ulaşım koridorlarını kendi bölgesel nüfuzuna yönelik bir tehdit olarak algılayabileceğine dikkat çeken İsmail, güvenlik kaynaklı sabotaj ve aksaklıkların önüne geçilmesi gerektiğini belirtti. İsmail, tedarik hatlarının güvenliği için Tahran yönetimiyle diplomatik kanalların açık tutulması ve İran’ın da bölgedeki büyük ölçekli stratejik projelere dahil edilmesinin yollarının aranması çağrısında bulundu.
16 milyar dolarlık yatırım ve 2030 vizyonu
İlk olarak 14 Aralık 2009’da KİK Yüksek Konseyi tarafından onaylanan ve kurumsal yönetimi için 2021 yılında Körfez Demir Yolu İdaresi kurulan projenin Aralık 2030’da tam kapasiteyle hizmete açılması planlanıyor. Resmi verilere göre genel tamamlanma oranı yüzde 55,92 seviyesine ulaşan projenin temel altyapı maliyetinin 15,4 ile 16 milyar dolar arasında gerçekleşmesi öngörülüyor.
Kuveyt’ten başlayarak Suudi Arabistan’ın Dammam kentine, oradan Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) ulaşacak hat, Sohar üzerinden Umman’ın başkenti Maskat’ta son bulacak. Bahreyn’in ağa entegrasyonu ise Suudi Arabistan ile inşa edilecek özel bir köprü bağlantısıyla sağlanacak.
Rakamlarla Körfez Demir Yolu Projesi
Toplam 1768 kilometre uzunluğunda inşa edilen demir yolu ağının ülkelere göre dağılımı ve teknik kapasitesi şu verilerle öne çıkıyor:
Ülke bazlı hat uzunlukları: Suudi Arabistan 672 km, BAE 461 km, Umman 330 km, Katar 141 km, Kuveyt 111 km ve Bahreyn 53 km.
İşletme hızı ve teknoloji: Avrupa sinyalizasyon sisteminin kullanılacağı hatta yolcu trenleri saatte 200 kilometre, yük trenleri ise saatte 80 ila 120 kilometre hıza ulaşacak.
Taşıma kapasitesi: Hattın açılış yılı olan 2030’da yaklaşık 6 milyon yolcu ve 200 milyon ton yük taşıması; 2045 yılında ise bu rakamların 8 milyon yolcu ve 271 milyon ton yük seviyesinin üzerine çıkması hedefleniyor.