Gelişmekte olan ülkeler, dünya genelindeki yeni veri merkezi yatırımlarına yönelik doğrudan yabancı yatırım projelerinden yaklaşık yüzde 40 pay alıyor. Dünya Bankası'nın "Dünya Kalkınma Raporu 2026: Yapay Zekanın Vaidi" içeriğinden derlenen bilgiye göre, yapay zekanın geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için gereken veri merkezleri ve hesaplama altyapısı, yüksek gelirli ülkelerdeki büyük şirketlerin kontrolünde bulunuyor.
Yerel veri merkezleri yapay zeka için önemli
Gelişmekte olan ülkelerin kısa vadede yapay zeka için bulut hizmetlerine daha fazla ihtiyaç duyması bekleniyor. Büyük orta gelirli ülkelerdeki yerel veri merkezi yatırımları, yapay zekanın yerel ihtiyaçlara uyarlanmasını kolaylaştıracak. Yerel veri merkezleri, veri aktarımını hızlandırarak yapay zeka uygulamalarının kullanıcılara daha hızlı yanıt vermesine ve yerel yapay zeka şirketlerinin gelişimine katkıda bulunuyor.
Hükümetler, yabancı şirketlerin yerel veri merkezlerine yatırım yapmasını kolaylaştırarak ülkedeki hesaplama kapasitesini artırabiliyorlar. Daha küçük ekonomilerin, ortak kurallar geliştirerek özel yatırımları çekebileceği veya bölgesel veri merkezlerini birlikte finanse ederek maliyetleri azaltabileceği de belirtiliyor. Afrika Birliği'nin bölgesel veri merkezlerinin ortak finansmanına yönelik çalışmaları bu yaklaşıma örnek teşkil ediyor.
Yapay zeka yatırımları ve riskler
Rapora göre, ABD'deki en büyük yapay zeka şirketlerinin 2026'da 750 milyar doların üzerinde altyapı harcaması yapması bekleniyor. Bu tutarın birçok gelişmekte olan ülkenin yıllık gayri safi yurt içi hasılasından daha yüksek olduğu aktarılıyor. Yapay zeka sistemlerinde kullanılan donanım ürünlerinin küresel ihracatının yaklaşık yarısı gelişmekte olan ülkelerden gerçekleştiriliyor; bu bağlamda Çin, Meksika, Malezya, Vietnam ve Tayland öne çıkıyor.
Ancak, veri merkezi yatırımlarının enerji maliyetleri açısından riskler barındırdığı da ifade ediliyor. Veri merkezlerinin yüksek elektrik tüketimi, enerji fiyatları üzerinde baskı oluşturabiliyor. Hükümetler, yapay zeka yatırımlarını çekmek amacıyla vergi avantajları ve çeşitli teşvikler sunarken, yatırımların aşırı yoğunlaşması varlık fiyatlarında dalgalanma riski doğurabiliyor.
Yapay Zeka Politikaları Derneği Başkan Yardımcısı Gökhan Varan, yapay zeka rekabetinin artık yalnızca algoritmalar üzerinden değil, hesaplama kapasitesi, enerji, veri ve dijital altyapının bir bütün olarak ele alındığı bir çerçevede şekillendiğini belirtti. Ayrıca, Türkiye’nin küresel veri merkezi yatırımlarından daha fazla pay alma potansiyeline sahip olduğunu vurgulayarak, "Kesintisiz ve rekabetçi fiyatlı enerji, yenilenebilir enerji kapasitesi, güçlü fiber bağlantıları gibi alanlar da geliştirilmelidir" dedi.
