Türkiye’nin 2005 yılında Afrika Birliği (AfB) nezdinde kazandığı gözlemci statüsü ve 2008’de elde ettiği stratejik ortaklık unvanı, bugün kıtanın kaderini şekillendiren en somut diplomatik yapılardan birine dönüştü. BM çatısı altındaki uluslararası misyonlardan bölgesel krizlerde yürütülen mekik diplomasisine kadar geniş bir sahada varlık gösteren Ankara, Afrika’da sadece bir arabulucu değil, tarafları kendi çözümlerine ulaştıran güvenilir bir “kolaylaştırıcı” olarak öne çıkıyor.
Herkesle Görüşebilen Müzakere Gücü: Ankara Süreci
Türkiye’yi bölgedeki diğer küresel aktörlerden ayıran en temel unsur, kriz alanlarındaki tüm taraflarla doğrudan, eşit ve güvene dayalı temas kurabilme kapasitesi. Doğu Afrika’da Somali ile Etiyopya arasında baş gösteren gerilimde devreye giren Türk diplomasisi, Temmuz 2024’te başlayan sürecin ardından tarafları Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde Ankara’da aynı masada buluşturdu. Mutabakatla sonuçlanan Ankara Bildirisi, ülkelerin egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygıyı esas alarak bölgedeki tansiyonu düşürdü. Benzer şekilde Somali-Somaliland görüşmeleri, Libya dosyası ve Mısır-Etiyopya arasındaki Nil suları anlaşmazlığında yürütülen temaslar, Ankara’nın masadaki çözüm üretici konumunu pekiştirdi.
Sahel ve Batı Afrika’da Bütüncül Güvenlik Yaklaşımı
Terör ve istikrarsızlıkla mücadele eden Batı Afrika ile Sahel bölgesinde de Türkiye’nin etkisi her geçen gün artıyor. Sahel Devletleri İttifakı (AES) üyeleri başta olmak üzere bölge ülkeleriyle diplomatik ve ekonomik hatları güçlendiren Türkiye, güvenlik alanında da somut katkılar sunuyor. Türk savunma sanayisinin yerli ve milli imkanlarla geliştirdiği teknolojiler, bölge ülkelerinin terörle mücadele kapasitesini artırarak sahada doğrudan caydırıcılık sağlıyor.
Sürdürülebilir Barış Modeli
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan uzmanlar ve akademisyenler, Türkiye’nin yaklaşımının sadece silahların susmasını hedefleyen geçici bir model olmadığının altını çiziyor. Eğitimden sağlığa, kurumların kapasitelerinin artırılmasından insani yardımlara kadar geniş bir alana yayılan bu strateji, çatışma sonrası altyapının yeniden ayağa kaldırılmasını hedefliyor. Örneğin Sudan’da yaşanan iç çatışmalar karşısında Türkiye; insani yardım koridorlarının açılması, kapsayıcı bir siyasi zeminin hazırlanması ve çatışma sonrasında devlet kurumları ile eğitim altyapısının ihyası için kapsayıcı bir rol üstlenme potansiyelini koruyor.
Türkiye, Afrika’nın kendi öz kaynakları ve bölgesel mekanizmalarıyla uyumlu yürüttüğü bu saha odaklı barış diplomasisi sayesinde, kıtanın yarınlarını inşa etmede en kritik stratejik ortaklardan biri olmayı sürdürüyor.
