Son Haberler
Business Ekonomi Yazarlar Türkiye Yeşil Taksonomisi ve sermayenin yönü

Türkiye Yeşil Taksonomisi ve sermayenin yönü

Türkiye Yeşil Taksonomisi ve sermayenin yönü

Yeni düzenlemenin asıl sınavı, yeşili tanımlamak değil; geçişi finanse edilebilir ve doğrulanabilir kılmak.

Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği 24 Eylül’de yayımlandı. Bu, sürdürülebilir finansman tartışmasında yeni bir eşik: Artık “yeşil” sözcüğünün ne anlama geldiğini herkes kendi ölçüsüne göre tarif edemeyecek. Fakat yönetmeliğin gerçek başarısını yayımlandığı gün değil, kredi ve yatırım kararlarında hangi üretim biçimlerini ödüllendirdiği belirleyecek. Taksonomi, sermayeyi dönüşüme yönelten bir karar altyapısına dönüşürse işe yarar; yalnızca yeni bir raporlama katmanı olarak kalırsa, yeşil dönüşümün hızına yetişemez.

Yönetmelik, altı çevresel hedef doğrultusunda 16 sektörde 137 ekonomik faaliyeti kapsıyor. Bir faaliyetin listede yer alması onu kendiliğinden sürdürülebilir yapmıyor. “Uygun” faaliyet ile “uyumlu” faaliyet ayrımı bu nedenle önemli: 

Uyum için en az bir çevresel hedefe önemli katkı, diğer hedeflere önemli zarar vermeme ve asgari sosyal koruma koşullarının birlikte karşılanması gerekiyor. Böylece çevresel performans, işçi hakları ve çalışma koşullarından kopuk bir etiket olmaktan çıkıyor.

Düzenlemenin güçlü tarafı, teknik kriterleri yalnızca idari bir sınıflandırma olarak kurmaması. Kriterlerin mümkün olduğunca nicel, bilimsel kanıta dayalı, yaşam döngüsünü gözeten, anlaşılır ve doğrulanabilir olması; sektör ve rekabet etkilerinin dikkate alınması öngörülüyor. Bilim ve teknoloji geliştikçe kriterlerin gözden geçirilmesi, güncellenen eşiklerin de izleyen yıldan itibaren uygulanması planlanıyor. Bu yaklaşım, Türkiye’yi AB Taksonomisiyle aynı temel mantıkta buluşturuyor. Ancak benzer mimari tek başına uyum sağlamaz: Asıl mesele, eşiklerin karşılaştırılabilir olması ve ihracatçı şirketlerin aynı veriyi farklı sistemler için tekrar tekrar üretmek zorunda kalmamasıdır.

Yayımlanan metin bir başlangıç çerçevesi; uygulamanın bazı kritik parçaları ise hâlâ tamamlanmayı bekliyor. Finansal kuruluşların raporlama usul ve esasları ilgili düzenleyici kurumlara bırakılmış durumda. Taksonomi geçiş planının içeriği ve raporlamaların doğrulanması için ayrıca usul ve esas belirlenecek. Bu ayrıntılar tali değil: Hangi kanıtın yeterli sayılacağı, verinin kim tarafından doğrulanacağı ve geçiş yatırımlarının hangi ara hedeflerle değerlendirileceği, sistemin güvenilirliğini belirleyecek. “Çerçeve yayımlandı” diyebiliriz; fakat piyasanın çalışması, bu tamamlayıcı kuralların açık ve zamanında gelmesine bağlı.

Finansal göstergeler şirketlerin taksonomiye uygun veya uyumlu faaliyetlerinden elde ettiği hasılatı, yatırım harcamasını ve işletme giderini görünür kılacak. Reel sektör için raporlama isteğe bağlı; bankalar, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ile sigorta ve emeklilik kuruluşları için zorunlu, ancak bu yükümlülük 1 Ocak 2029’a kadar başlamıyor. Yönetmelik finansal kuruluşlara şirketlerden veri talep etme imkânı da veriyor. Dolayısıyla KOBİ’ler, kendi raporlama yükümlülükleri başlamadan önce kredi ve tedarik zinciri ilişkileri üzerinden bu veri talebiyle karşılaşabilir. Taksonomi ucuz kredi vaat etmiyor; fakat iyi bir yatırımın neyi değiştireceğini ve bunun nasıl ölçüleceğini anlatmak için ortak bir dil kuruyor.

Küresel gündem bu ihtiyacı daha görünür kıldı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu - UNGA’nın 81. dönem üst düzey haftasında 23 Eylül’de iklim eylemi ve adil geçiş özel oturumu yapıldı; BM İklim Zirvesi’nde liderler temiz enerjiye geçişi hızlandırma, erişilebilir iklim finansmanını büyütme ve toplulukların iklim etkilerine dayanıklılığını güçlendirme çağrısı yaptı. Bu toplantıların ağırlığı yeni bir bağlayıcı anlaşmadan çok, mevcut taahhütleri uygulamaya taşıma baskısındaydı. 24 Eylül’de deniz seviyesinin yükselmesine ilişkin siyasi bildirinin kabulü de iklim riskinin özellikle kırılgan kıyı toplulukları için artık ertelenebilir bir başlık olmadığını hatırlattı.

SURKAM’da plastik sektörüne sahadan bakış

New York Climate Week’te bu çağrı iş dünyasının yatırım gündemine çevrildi. Haftanın somut mesajlarından biri temiz elektrifikasyonu hızlandırmak ve 2030’a kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesini üç katına çıkarma hedefini şirket ve hükümet stratejilerinin merkezine koymaktı. COP31 Başkanlığı da 2035’e kadar yüzde 35 elektrifikasyon hedefini gündeme taşıdı. Buradaki analitik bağ açık: Elektrifikasyon, şebeke, depolama ve yenilenebilir enerji yatırımı için büyük sermaye gerektiriyor; sermaye ise güvenilir ölçüt, öngörülebilir politika ve doğrulanabilir sonuç arıyor.

Türkiye taksonomisi, bu küresel yatırım diline bağlanırsa rekabet gücünü destekleyebilir; soyut bir uyum dosyası olarak kalırsa fırsat penceresi daralır.

İstanbul Kalkınma Ajansı (İSTKA) destekli Sürdürülebilirlik ve İkiz Dönüşüm Merkezi Projesi kapsamında, 16 Eylül’de İstanbul Medipol Üniversitesi SURKAM’da gerçekleştirdiğimiz “Plastik Sektöründe Sürdürülebilirlik Çalıştayı”nda kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, akademi ve özel sektörden yirmiden fazla temsilciyi bir araya getirdik. Bu buluşma, plastik sanayisindeki dönüşümün tek bir teknik yatırım kalemine sığmadığını; finansman, üretim verisi, mevzuat ve pazar beklentilerinin birlikte düşünülmesi gerektiğini ortaya koydu.

Çalıştayın işaret ettiği ilk gerçek, dönüşümün finansman kadar teknolojiye ve ölçüme de bağlı olmasıydı. Yeşil finansmana erişim, uygun teknoloji, test ve analiz imkânları ile firmaların ortak kullanabileceği hizmet altyapısı bir bütün olarak ele alındı. Ancak yatırımın neyi değiştirdiğini görebilmek için üretimdeki temel verilerin de izlenmesi gerekiyor. Enerji, hammadde, fire, atık ve karbon verilerine yönelik ortak rehber ve performans göstergeleri bu zemini kurabilir; üretim verisi, otomasyon ve izlenebilirlik de ölçümü günlük işletme kararlarına taşır.

Ürünün pazardaki geleceği ise eko-tasarım, sürdürülebilir ürün gereklilikleri ve Dijital Ürün Pasaportu hazırlığıyla yakından ilişkili. Geri dönüştürülmüş hammaddenin kalitesi ve uygunluk bilgisinin netleşmesi, atık ayrıştırma ve geri kazanım süreçlerinin standartlaşması da döngüselliği güvenilir hale getiriyor. Bunlar birbirinden ayrı gündemler değil: Finansman ve teknoloji yatırımı ölçülebilir üretimi, üretim verisi ürünün izlenebilirliğini, izlenebilirlik de pazar taleplerine yanıt verme kapasitesini güçlendiriyor. Proje kapsamındaki eğitim, danışmanlık ve işletme yol haritaları, bu dönüşüm zincirini firmaların uygulayabileceği adımlara bağlayacak.

Taksonominin önündeki asıl sınav bu yüzden bir mevzuat sınavından fazlası. Türkiye, yeşili tarif edecek eşiği geçti; şimdi sermayenin hangi üretimi büyüteceğini, hangi dönüşümü mümkün kılacağını ve bu ilerlemenin nasıl kanıtlanacağını göstermek zorunda. UNGA’dan New York Climate Week’e uzanan küresel çağrı da SURKAM’daki plastik çalıştayının sahadaki deneyimi de aynı noktaya çıkıyor: Hedefler ancak ölçülebilir yatırımlara dönüştüğünde ekonomiyi değiştiriyor.