Son Haberler
Business Ekonomi Kapak Konuklarımız İyiliğin yatırım gücü

İyiliğin yatırım gücü

İnsani yardımda yeni dönem: Biyoteknolojik bağımsızlık ve sürdürülebilir ekonomi.. Kızılay, İnsani yardım vizyonunu stratejik üretimle büyütüyor; PROTÜRK İle sağlıkta dışa bağımlılığı bitirirken, sosyal fayda ve finansal dayanıklılığı harmanlayarak iyiliğin sürdürülebilir inşa ediyor.

İyiliğin yatırım gücü

Küresel fonların daraldığı ve İnsani yardım İhtiyaçlarının hızla arttığı günümüz konjonktüründe, finansal dayanıklılık ve kurumsal risk yönetimi stratejik bir zorunluluk haline geldi, Bu doğrultuda klasik bağış modelinin ötesine geçen Türk Kızılay, "İyiliğin yatırımı" vizyonuyla sosyal fayda ile finansal getiriyi birbirini tamamlayan unsurlar olarak aynı modelde buluşturuyor.

Özellikle kan torbası ve plazma kaynaklı İlaç üretiminde Türkiye'nin dışa bağımlılığını kırmayı hedefleyen PROTÜRK Plazma ilaç Tesisi, yıllık 450 milyon avroluk ithalat yükünü frenleme potansiyeliyle sağlık ekonomisinde kritik bir sanayi hamlesi olarak öne çıkıyor. Biyoteknoloiik bağımsızlık ve stratejik tedarik güvenliği ekseninde şekillenen bu yapısal dönüşümün tüm detaylarını, Türk Kızılay Genel Başkanı Fatma Meriç Yılmaz BusinessEkonomi okurları için yanıtladı.

Türk Kızılay Kanunu Teklifi, kurumun sahadaki insani yardım kapasitesini artırırken ekonomik, idari ve denetim mimarisinde neyi değiştirmeyi hedefliyor?

Türk Kızılay, 158 yıldır bu milletin şefkatini sahaya taşıyan, uluslararası bir yardım kuruluşudur. 1868'de Cenevre Sözleşmeleri'nin temsili amacıyla kurulduk. Bugün ise dünyanın dört bir yanında, en fazla yardım ulaştıran ulusal cemiyet olma sorumluluğunu taşıyoruz. Bu kanun teklifi, bu köklü kurumun hukuki statüsünü açık ve net bir zemine kavuşturmayı, görev ve sorumluluklarını ulusal mevzuatımızda tahkim etmeyi amaçlıyor.

Bu sadece bizim talebimiz değil, uluslararası bir gerekliliktir. 2024 yılında düzenlenen 34, Uluslararası Kızılay ve Kızılhaç Konferansı'nda alınan kararla, bütün devletlerin kendi ulusal cemiyetlerine ilişkin mevzuatlarını güçlendirmeleri teşvik edildi. Bu çağrının ardından birçok ulusal dernek, mevzuatlarını yeniledi. Bizim de müstakil bir kanunumuzun olması, o masanın etrafında milletimizin gücüyle daha güçlü oturmamızı sağlayacak.

Mimarinin değişen yönü ise şudur: Kanun, afet ve olağanüstü dönemlerde müdahale süreçlerimizi hızlandıracak, tedarik güvenliğimizi sağlamlaştıracak hak ve muafiyetleri düzenliyor. Bunu yaparken denetim ve hesap verebilirlik ilkesinden taviz vermiyoruz. Biz zaten iç ve dış denetim mekanizmalarımızla tüm süreçlerimizi şeffaflık ilkesiyle yürütüyoruz; bu kanun, o güveni hukuki bir çerçeveyle taçlandırıyor.

Kızılay'ın kanunla tanımlanan görev alanı genişlerken, kamu kurumu, dernek ve şirket yapılanması arasındaki sınırların netliği nasıl korunacak?

Burada bir hususun altını özellikle çizmek İsterim Türk Kızılay bir kamu kurumu değildir; Cenevre Sözleşmeleri'nde tanımlanan bir Milli Cemiyettir. Yani klasik bir sivil toplum kuruluşundan farklı, uluslararası hukuktan doğan özel bir statüye sahip, kamuya yardımcı bir yapıdır. Dünyadaki bütün Kızılay ve Kızılhaçlann ortak özelliği budur; her biri, devletinin verdiği kritik görevleri yerine getiren, ama bağımsızlığım koruyan yapılardır.

Kanun, tam da bu sınırlan netleştiriyor. Teklifte açıkça belirtildiği üzere, bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Türk Medeni Kanunu ile Dernekler Kanunu hükümleri uygulanır. Yani dernek kimliğimiz ve onun getirdiği denetim çerçevesi korunuyor. Kuruluş amacımz, görevlerimiz, teşkilat yapımız ve bütçe uygulamalarımız ise tüzükle düzenleniyor ve bu tüzük Cumhurbaşkanı tarafından onaylanıyor. Yani her katman, kendi hukuki zeminine oturuyor.

İktisadi yapılarımıza gelince; bunlar amaç değil, araçtır. Kızılay Yatırım ve iştiraklerimiz, insani yardım faaliyetlerimizin sürekliliğini sağlayan finansal modeli güçlendirmek için var, Asıl gücümüz ise hiçbir zaman binalarda ya da unvanlarda değil, milletimizin yüreğinde ve bize duyduğu güvendedir. Bu güveni korumak için, her yapının sınırını net tutmak bizim için bir ilke meselesidir.

Teklifte yer alan hak ve muafiyetler, Kızılay'a hız ve esneklik sağlarken kamuoyu denetimi ve hesap verebilirlik açısından hangi mekanizmalarla dengelenecek ?

Bu sorunun cevabı, aslında bizim varlık sebebimizde gizli. Türk Kızılay, milletimizin emanetiyle çalışan bir kurumdur; dolayısıyla bizim için hız ile hesap verebilirlik birbirinin alternatifi değil, aynı sorumluluğun iki yüzüdür. Teklifteki düzenlemeler, kritik insani hizmetlerimizin kesintisiz sürmesini ve bir kriz anında zaman kaybetmeden sahada olabilmemizi hedefliyor. Burada söz konusu olan bir ayrıcalık değil, milletimize daha hızlı ulaşabilmenin önündeki engelleri kaldırmaktır.

Şunu önemle belirtmek İsterim. Bu kolaylıklar, sınırsız ve denetimsiz bir alan anlamına gelmiyor. Düzenlemeler; şeffaflık, eşit muamele, kamuoyu denetimi ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri çerçevesinde, ilgili kurumlarla koordinasyon ve protokoller üzerinden işliyor.

Yani esneklik, ilkelerle çerçevelenmiş bir esnekliktir. Bizim aradığımız denge tam da budur. Afet anında milletin önüne gereksiz bir bürokrasi çıkmasın; ama o anın aciliyeti hiçbir zaman hesabını veremeyeceğimiz bir uygulamaya kapı aralamasın.

Bunun da ötesinde, hesap verebilirlik bizim için bu kanunla başlayan bir şey değil; kurumumuzun köklü bir geleneğidir. İç ve dış denetim mekanizmalarımız aracılığıyla tüm izleme ve değerIendirme süreçlerimizi titizlikle yürütüyoruz, Çünkü biz yardımı, milletimizin bağışlarıyla yapıyoruz. Bize uzanan her elin, ettiği her duanın hakkını vermek; her bir kuruşun hesabını şeffaf biçimde tutmak, bizim en temel sorumluluğumuzdur. Güvenimizi büyüten de işte bu hassasiyettir.

Afet ve olağanüstü dönemlerde Kızılay ve sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketlerden doğrudan alım yapılabilmesi, tedarik güvenliği ile rekabet ilkesi arasında nasıl bir denge kuracak ?

Bu düzenlemenin mantığını afet sahasındaki gerçeklik belirliyor, Bir deprem, sel ya da kriz anında geçici barınma, sıcak yemek ve temel ihtiyaç desteğinin saatler içinde yerine ulaşması gerekir.

Kanun bu nedenle; afet ve olağanüstü dönemlerde, Kızılay'ın ya da iştiraklerinin bizzat ürettiği ilk yardım, afet lojistiği ve geçici barınmaya yönelik ürün ve hizmetleri stratejik nitelikte alım kapsamında değerIendiriyor, Mevzuatın öngördüğü afet ve acil durum usulleri çerçevesinde, ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin gecikmeden sahaya ulaştırılması sağlanır. Buradaki amaç rekabeti dışlamak değil, tedarik güvenliğini garanti altına almaktır. Üstelik bu hüküm sadece afet, acil durum, afete hazırlık ve olağanüstü dönemlerle sınırlıdır; günlük, olağan bir alım rejimi değildir.

Dolayısıyla denge şuradan kuruluyor: Hızı sağlayan, Kızılay'ın kendi ürettiği kapasiteyi devreye almak; güveni sağlayan ise bu sürecin ilgili bakanlıkla koordinasyon ve protokoller çerçevesinde, İlkelere bağlı kalınarak yürütülmesidir, Yani afet anında milletin önüne hiçbir bürokratik engel çıkmasın istiyoruz; ama bunu yaparken de şeffaflıktan zerre taviz vermiyoruz.

Türkiye Afet Müdahale Planı'nda beslenme ana sorumlusu olan Kızılay, afet anındaki hız ihtiyacı ile stok, lojistik, maliyet ve tedarik planlamasını nasıl bütünleştiriyor?

Türkiye Afet Müdahale Planı'nda beslenme grubunun ana sorumlusu Türk Kızılay'dır. Bu, milletimizin afet anında sıcak aşa ulaşmasını güvence altına alma görevidir ve biz bu sorumluluğu, afet daha gerçekleşmeden başlayan bir hazırlıkla taşıyoruz. Çünkü afet anında doğru ürünü doğru yere zamanında ulaştırmanın yolu, krizden önce kurulmuş güçlü bir altyapıdan geçiyor.

Bu altyapının kalbinde lojistik kapasitemiz yer alıyor. Kızılay Lojistik çatısı altında ülke genelinde kurduğumuz geniş depo ve taşımacılık ağı, sadece afet zamanlarında değil, olağan dönemlerde de operasyonlarımıza hizmet ediyor. Gelişmiş dijital altyapımız ve eğitimli insan kaynağımız sayesinde tedarikten sevkiyata kadar tüm süreçleri izlenebilir ve hızlı biçimde yönetebiliyoruz. Kurduğumuz stratejik stok merkezlerimiz de yardım malzemelerinin küresel tedarik zincirindeki kesintilerden en az etkilenerek hızla sevk edilmesini sağlıyor.

Maliyet ve tedarik planlamasını ise üretim kapasitemizle bütünleştiriyoruz. Kendi üretim tesislerimiz ve iştiraklerimiz, hem ürünün niteliğini hem de tedarikin sürekliliğini bizim kontrolümüzde tutuyor. Böylece afet anında dışa bağımlı kalmadan, önceden konumlandırılmış stoklarımızla ve kendi lojistik ağımızla hareket edebiliyoruz.

32 milyon 902 bin 742 kişiye ulaşan bir operasyon ölçeğinde, Kızılay kaynak tahsisini hangi önceliklere göre yapıyor ve hangi yardım modelinin daha yüksek sosyal etki ürettiğini nasıl ölçüyor?

Bu ölçekte bir operasyonu yürütürken kaynak tahsisinde önceliğimiz en kırılgan durumdaki insana, en doğru zamanda ulaşmaktır. Bizim için bir afetzedenin sıcak yemeği, bir hastanın kanı, yalnız yaşayan bir büyüğümüzün kapısının çalınması aynı önceliktedir. Bu yüzden kaynağı dağıtırken iki şeyi birlikte gözetiyoruz: İhtiyacın aciliyeti ve o ihtiyacın kalıcı bir faydaya dönüşme potansiyeli. Yani hem bugünün yarasını sarmak hem de yarının dayanıklılığını büyütmek.

Sosyal etkiyi ölçerken de yalnızca “kaç kişiye ulaştık” sorusuyla yetinmiyoruz. Sayı bizim için bir başlangıç noktası; asıl önemsediğimiz, o yardımın insanın hayatında kalıcı bir iz bırakıp bırakmadığı. Bir burs desteğinin bir öğrencinin eğitimine kesintisiz devam etmesini sağlaması, bir aşevinin bir haneye sadece yemek değil düzenli temas ve güven duygusu taşıması, bir esnaf destek programının deprem bölgesinde bir işletmeyi yeniden ayağa kaldırması, işte etkiyi biz bu kalıcılıkla ölçüyoruz. Sosyal yardım anlayışımızı da bu nedenle toplum temelli, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir model üzerine inşa ediyoruz.

Bu yaklaşımı mümkün kılan ise güçlü bir kurumsal altyapı. İç ve dış denetim mekanizmalarımızla tüm izleme ve değerlendirme süreçlerimizi titizlikle yürütüyor; hangi modelin nerede daha güçlü fayda ürettiğini sürekli gözden geçiriyoruz. Çünkü bizim elimizdeki kaynak, milletimizin emanetidir. O emaneti en doğru yere, en yüksek faydayı üretecek şekilde ulaştırmak, hem bir sorumluluk hem de bir vicdan meselesidir.

“81 ilde 81 Aşevi” hedefi, sosyal yardım politikasında geçici destekten sürekli bakım ve sosyal temas modeline geçiş anlamına mı geliyor?

Evet, bunu tam olarak böyle ifade edebiliriz. “81 ilde 81 Aşevi” hedefimizin arkasında, sosyal yardımı tek seferlik bir paket ulaştırmanın ötesine taşıma anlayışı var. Biz aşevi dediğimizde sadece bir tas sıcak yemeği kastetmiyoruz. Aşevi; yaşlı bir büyüğümüzün yalnız olmadığını hissetmesi, engelli bir kardeşimizin düzenli beslenmeye erişmesi ve toplumun vicdanının her daim ayakta kalması demektir.

Bu dönüşümün neden gerekli olduğunu toplumsal gerçekliğimiz gösteriyor. Bugün ülkemizde tek başına yaşayan, yaşı ya da sağlık durumu nedeniyle mutfağa giremeyen pek çok vatandaşımız var. Bu insanlarla güvencesiz bir temas, güvende olma hissi ve “birileri beni görüyor” duygusu. Gönüllülerimiz yemeği götürmekle kalmıyor; kapıyı çalıyor, hâl hatır soruyor. Üstelik bu temas sırasında o hanenin sağlık, bakım, ilaç gibi diğer ihtiyaçları da tespit edilip gerekli yönlendirmeler yapılıyor; yani bütüncül bir destek sağlanıyor.

Dolayısıyla bu hedef, geçici destekten sürekliliği olan bir sosyal temas modeline geçişin somut adımıdır. Bu, Ramazan'da daha görünür oluyor ama Ramazan'la sınırlı değil; aşevlerimiz olağan zamanda bir sosyal destek hattı, afet anında ise ülkemizin beslenme hizmetlerinde kritik bir güç. Bu yüzden "81 İlde 81 Aşevi"ni, bugünün ihtiyacına cevap veren ve yarının dayanıklılığını büyüten kalıcı bir yatırım olarak görüyoruz.

2025'te 12,5 milyar düzeyinde bağış ve 1 milyon tekil bağışçıdan söz edilirken, bağış ekonomisinin sürdürülebilirliği için güven, denetim ve etki ölçümü nasıl güçlendirilecek?

Bizim için bağışın özü tek bir kelimede toplanır: Güven. Türk Kızılay, alan el ile veren el arasında bir köprüdür ve bu köprünün harcında güven vardır. Bir milyonu aşan bağışçımızın bize uzanan eli, aslında bir emanettir.

Bu emaneti taşımanın yolu da şeffaflıktan geçiyor. Çünkü biz yardımı devlet bütçesiyle değil, doğrudan milletimizin cömertliğiyle yapıyoruz; dolayısıyla her bir kuruşun hesabını verme sorumluluğu bizim en temel ilkemizdir.

Bu güveni kurumsal olarak güçlendirmek için uluslararası standartların öngördüğü üçlü savunma hattı modelini benimsiyoruz. İç ve dış denetim mekanizmalarımız aracılığıyla tüm izleme, denetleme ve değerlendirme süreçlerimizi titizlikle yürütüyor, riskleri erken tespit ediyor ve kaynaklarımızı en verimli şekilde kullanıyoruz. Özellikle zekât, fitre, fidye gibi mali ibadet bağışlarının doğru, şeffaf ve usulüne uygun toplanması için katılım bankaları gibi güvenilir kurumlarla yürüttüğümüz iş birlikleri de bağışçımıza ayrı bir güvence sunuyor. Emanet, ehline teslim edilmiş oluyor.

Etki ölçümü ise bu sürdürülebilirliğin tamamlayıcı ayağı. Bağışçımız sadece bağışını yapmakla kalmıyor, o bağışın nereye ve nasıl bir fayda olarak döndüğünü de görmek istiyor. Biz de faaliyetlerimizin etkinliğini sürekli izleyerek ulaştığımız her insanın hayatında kalıcı bir iz bırakıp bırakmadığımızı değerlendiriyoruz.

Kızılay'ın şirketleri bugün insani yardımın tamamlayıcı aracı mı, yoksa kurumun sürdürülebilir finansman modelinin merkezi unsuru mu?

Bu ikisini birbirinin karşıtı olarak görmüyorum; iştiraklerimiz hem tamamlayıcı bir araç hem de finansal dayanıklılığımızın stratejik bir unsurudur. Ama önceliği net koyayım: Kızılay'ın asıl misyonu insani yardımdır, şirketlerimiz ise bu misyonu sürekli kılmanın bir yoludur. Yani amaç değil, amaca hizmet eden bir araçtır. Kızılay Yatırım grubumuz bu yönüyle kurumumuzun en büyük ve daimi bağışçılarından biri gibi çalışır.

Kültürümüzde bağış, dayanışmanın en güçlü ifadesidir; bu dayanışmayı kalıcı kılmak için tarihsel olarak sürdürülebilir destek modelleri de geliştirilmiştir. Osmanlı'nın vakıf geleneğinde "akar" denilen gelir getirici yapılar sayesinde camiler, imarethaneler, aşevleri yüzyıllarca ayakta kaldı. Bugün Kızılay Yatırım, işte bu geleneğin modern bir karşılığıdır. Temeli aslında Kızılay Maden Suyu ile atılan gelir modeli yaklaşımına dayanır; biz bunu günümüz koşullarında daha güçlü bir dayanıklılık modeline dönüştürüyoruz.

Bunun neden hayati olduğunu da bugünün dünyası gösteriyor. İhtiyaçlar artarken uluslararası yardım fonları daralıyor, bütçeler küçülüyor. Kamu kaynağı kullanmayan, yardımını milletinin bağışlarıyla yapan bir kurum olarak bizim için öngörülebilir ve sürekliliği olan gelir kalemleri kritik önemde. Şirketlerimiz tam da bu noktada devreye giriyor: Kriz zamanlarında Kızılay'ın elini güçlendiren, kendi kendine yetebilen bir yapıyı mümkün kılıyorlar.

Kızılay Kaynak Suları, Kızılay Lojistik, Kızılay Teknoloji, Kızılay Portföy, Kızılay Etki Yatırım, Kızılay PROTÜRK ve Kızılay Biyomedikal gibi yapıların ortak ekonomik stratejisi nedir?

Bu yapıların hepsini birbirine bağlayan tek bir cümle var: Sosyal faydayı merkeze alan yatırımlarla Kızılay'ın finansal sürdürülebilirliğini güvence altına almak.

Yani bu şirketler farklı sektörlerde faaliyet gösterse de ortak paydaları, ürettikleri toplumsal ve ekonomik değeri insani yardım kapasitesine katkıya dönüştürmektir. Her biri, kurumun mali dayanıklılığını güçlendiren ve bağışları çoğaltan bir kanal işlevi görüyor.

Bu yapıların bir kısmı doğrudan insani misyonumuzun uzantısıdır. Kızılay Lojistik, yardımlarımızın en hızlı şekilde ihtiyaç sahibine ulaşmasını sağlayan altyapımız; Kızılay Kaynak Suları, yerli ve millî üretim kapasitemizi büyütürken sağlığın ilk adımını güvenle atmamızı sağlıyor. PROTÜRK ve Biyomedikal ise sağlıkta dışa bağımlılığı azaltma vizyonumuzun somut adımları.

Teknoloji tarafında ise dijitalleşme ve yenilikçi çözümlerle tüm operasyonlarımızı daha etkin hâle getiriyoruz. Portföy ve etki yatırımı alanındaki yapılarımız da kaynaklarımızı sürdürülebilirlik ve sosyal fayda ilkeleriyle değerlendiriyor.

Dolayısıyla ortak strateji şudur: Farklı alanlara ağırlık vererek oluşturduğumuz bu stratejik odaklanma sayesinde hem bugünün ihtiyaçlarını karşılıyor hem de yarının ihtiyaçlarını öngören bir yapı kuruyoruz. Bizim için iyilik, anlık bir faaliyet değil, sürdürülebilir ve kurumsal bir sorumluluktur. Bu şirketler de o sorumluluğun geleceğe taşınmasının teminatıdır.

Kızılay'ın iktisadi iştiraklerinden elde edilen gelirlerin insani yardım faaliyetlerine aktarılması modelinde finansal performans, sosyal etki ve kurumsal risk nasıl birlikte yönetiliyor?

Bu üçünü ayrı ayrı değil, aynı terazinin kefeleri olarak yönetiyoruz. Finansal performans bizim için bir amaç değil, sosyal etkiyi büyütmenin aracı. İştiraklerimizin ürettiği gelir, doğrudan insani yardım faaliyetlerimizin sürekliliğine aktarılıyor. Bu nedenle başarıyı yalnızca bilançoyla değil, o gelirin kaç insanın hayatına dokunduğuyla ölçüyoruz.

Kurumsal riski yönetirken dayandığımız çerçeve ise uluslararası standartlardır. Şeffaflığı her şeyin üstünde tutuyor, uluslararası standartların öngördüğü üçlü savunma hattı modelini benimsiyoruz. Bu modelde her bir savunma hattı, ilgili birimlerin kontrol mekanizmalarıyla desteklenen birer bariyer işlevi görüyor; böylece riskleri erken tespit ediyor ve iç ile dış denetim süreçlerimizi bütünleşik biçimde yürütüyoruz. Gelir getiren faaliyetlerimizin güçlü olması, insani yardımımızın sürmesi için gereklidir; ama bu faaliyetler hiçbir zaman kurumun itibarını ve bağışçımızın güvenini riske atmamalıdır. Bizim için en büyük sermaye, milletimizin bize duyduğu güvendir.

Kızılay Portföy, Kızılay Etki Yatırım gibi yapılar, sosyal fayda ile finansal getiri arasındaki çizgiyi nasıl tanımlıyor? Hangi faaliyetler kurumun ana misyonuyla uyumlu kabul ediliyor?

Bu sorunun cevabını bugünün dünyasına bakarak vermek gerekiyor. İhtiyaçlar her geçen gün artarken insani yardıma ayrılan uluslararası fonlar daralıyor; bütçeler küçülüyor, destekler gecikiyor. Böyle bir ortamda biz Kızılay olarak yardımı yalnızca o günün ihtiyacını karşılayan bir destek olarak görmüyoruz. Asıl hedefimiz, insanların kendi ayakları üzerinde durabilmesini sağlamak; yani yardımı kalıcı bir güçlenmeye dönüştürmek.

İşte bu yüzden "İyiliğin yatırımı" diyerek çıktığımız bu yolda sosyal fayda ile finansal getiriyi bir ayrım değil, bir buluşma noktası olarak tanımlıyoruz. Bir faaliyetin ana misyonumuzla uyumlu kabul edilmesinin ölçütü; insan odaklı olması, ihtiyaç sahibinin ekonomik hayata yeniden katılmasını desteklemesi ve nihayetinde toplumun kendi ayakları üzerinde durmasına katkı sunmasıdır. Sosyoekonomik Güçlendirme ve Etki Yaratımı Programımız, esnaf ve çiftçi destek programlarımız, istihdam buluşmalarımız ve kadınlarımıza meslek kazandıran atölyelerimiz bu anlayışın somut yansımalarıdır.

Çünkü kalıcı iyileşme, ancak insanların hayatlarını yeniden kurabilmesiyle mümkün olur. Bir esnafın yeniden kepenk açması, bir kadının ürettiğiyle ailesini ayağa kaldırması, bir gencin istihdama katılması... Bunların her biri hem o insanın onurunu koruyor hem de toplumsal dayanıklılığı büyütüyor.

Kızılay Teknoloji'nin dijitalleşme, AR-GE ve inovasyon odağı, kurumun afet, bağış, lojistik, stok ve sosyal yardım operasyonlarında hangi verimlilik sorunlarını çözmek üzere tasarlandı?

Kızılay Teknoloji'nin varlık sebebi, teknolojiyi iyilikle birleştirerek daha kapsamlı ve etkili çözümler üretmektir. Bizim için dijitalleşme bir hedef değil, sahadaki insana daha hızlı ve daha doğru ulaşmanın aracı. Bu anlayışla blockchain, yapay zekâ, sanal gerçeklik gibi ileri teknolojileri; lojistikten sağlık hizmetlerine, bağış yönetiminden kriz iletişimine kadar birçok alanda kullanıyoruz.

Çözmeyi hedeflediğimiz verimlilik sorunları çok somut. Afet ve lojistikte, tedarikten sevkiyata kadar tüm süreçlerin izlenebilir, hızlı ve şeffaf yönetilmesini sağlıyoruz. Stok ve depolama tarafında, kritik sensörler ve uzaktan izleme sistemleriyle anlık takip imkânı kuruyoruz. Bağış yönetiminde, kaynağın doğru ve güvenli biçimde ihtiyaç sahibine ulaşmasını teknolojiyle güvence altına alıyoruz. Sosyal yardımda ise süreçleri standartlaştırarak doğru kişiye doğru desteğin ulaşmasını sağlıyoruz.

Bütün bunların ardındaki amaç, kaynaklarımızı en verimli şekilde kullanmak ve milletimizin emanetini en doğru yere ulaştırmaktır. Teknoloji bize bu noktada zaman kazandırıyor, hata payını azaltıyor ve şeffaflığı güçlendiriyor. Yani biz teknolojiyi yalnızca bir verimlilik aracı olarak değil, güveni büyüten bir vasıta olarak görüyoruz. Çünkü ne kadar izlenebilir ve hesap verebilir olursak, Kızılay'a duyulan güven o kadar pekişiyor.

PROTÜRK Plazma İlaç Tesisi için açıklanan 500 milyon avroluk yatırım, Türkiye'nin biyoteknoloji ve kritik ilaç üretiminde dışa bağımlılığını azaltma hedefinde nasıl bir kırılma yaratacak?

PROTÜRK, bizim için bir tesis kurmaktan çok daha fazlasını ifade ediyor; bu, Türkiye'nin sağlıkta stratejik bir bağımsızlaşma adımıdır. Bugüne kadar albümin, immünoglobulin ve Faktör 8, Faktör 9 gibi plazma kaynaklı kritik ilaçları yurt dışından ithal etmek zorunda kalıyorduk. Bu ürünlerin üretimi yüksek teknoloji ve özel altyapı gerektirdiğinden, dünyada yalnızca sınırlı sayıda ülke bu kapasiteye sahip. Bu da tedarik zincirini kırılgan hâle getiriyor. PROTÜRK ile bu kırılganlığı sona erdirmeyi, ülkemizi yerli plazma kaynaklı ilaç üreten ülkeler arasına katmayı hedefliyoruz.

Buradaki asıl kırılma, kan bağışının oluşturduğu değerin köklü biçimde genişlemesidir. Bugün Kızılay'a yapılan bağışlardan her yıl önemli miktarda plazma elde ediyor, bunu uluslararası standartlarda titizlikle saklıyoruz. PROTÜRK tesisi devreye girdiğinde bu plazma doğrudan ilaç üretimine yönlendirilecek; yani gönüllü bağışlarla elde edilen kan bileşenleri, ulusal sağlık sisteminin ihtiyaç duyduğu hayati tedavilere katkı sağlayacak şekilde değerlendirilecektir. Böylece her bağış, bugün bir hastaya kan olurken yarın da bir başka hastaya ilaç olarak ulaşma değeri taşıyacak.

Yıllık yaklaşık 450 milyon avroluk ithalatın önüne geçme hedefi bulunan plazma ilaç yatırımında, üretime geçiş, validasyon, kalite güvenliği ve pazar erişimi açısından en kritik eşik nedir?

Yerli üretimle birlikte hem bu mali yük azalacak hem de ki bizim için asıl kritik olan budur, tedarik güvenliği kalıcı biçimde sağlanmış olacak. Pandemi döneminde ve küresel tedarik krizlerinde bu ilaçlara erişimin nasıl sekteye uğradığını hep birlikte gördük. En somut değişimi de bu güvende bekliyoruz.

En kritik eşiğe gelince: Plazma kaynaklı ilaç üretimi, dünyanın en yüksek biyogüvenlik standartlarını gerektiren alanlarından biri. Bu nedenle bizim için belirleyici eşik, üretime geçişin ardından gelen validasyon ve kalite güvencesi süreçleridir.

Çünkü bu ilaçlar doğrudan insan hayatına dokunuyor; bir hemofili hastasının, bir bağışıklık sistemi yetersizliği olan çocuğun tedavisinde kullanılıyor. Dolayısıyla tesisin fiziki olarak kurulması yetmiyor; istikrarlı bir plazma toplama sistemi, güçlü regülasyon uyumu, ileri kalite altyapısı, eğitimli insan kaynağı ve operasyonel olgunluğun bir arada sağlanması gerekiyor.

İşte tam da bu noktada Kızılay'ın gücü devreye giriyor. Ülkemizde gönüllü kan bağışı toplamaya yetkili tek kurum olarak plazmamızı ayrıştırma sürecinin hemen ardından uluslararası standartlarda dondurarak, soğuk zincir ve biyogüvenlik prosedürleriyle güvence altında saklıyoruz. Bu birikim, validasyon ve kalite eşiğini aşmamızda en büyük teminatımız.

Kızılay Biyomedikal'in yıllık 3 milyon ithal ikame set üretimi hedefi, kan hizmetlerinde maliyet, tedarik güvenliği ve ihracat potansiyeli bakımından nasıl bir ekonomik sonuç doğuracak?

Bu konunun önemini anlatabilmek için bir durumu paylaşayım: Bugün ülkemizde yılda yaklaşık 3 milyon adet kullanılan kan torbaları, tamamen yurt dışından temin ediliyor. Kan bağış faaliyetlerimizin sürdürülebilirliği için kritik öneme sahip bu ürünlerin tamamen dışa bağımlı olması, sağlık sistemimiz açısından ciddi bir kırılganlık oluşturuyor. İstanbul Silivri'de hayata geçirdiğimiz Kan Torbası Üretim Tesisi'yle tam da bu kırılganlığı ortadan kaldırmayı hedefliyoruz.

Ekonomik sonuç öncelikle iki başlıkta kendini gösterecek. Birincisi maliyet: Yerli üretim, ülkemizi bu alandaki büyük bir ithalat yükünden kurtaracak. İkincisi ve belki daha da önemlisi tedarik güvenliği: Kan, acil değil, sürekli bir ihtiyaçtır ve sadece insandan temin edilebilir. Dolayısıyla bu hayati hizmetin kesintisiz sürmesi için en temel sarf malzemesini kendi imkânlarımızla üretebilmek stratejik bir kazanımdır. Küresel tedarik zincirindeki herhangi bir kesinti, artık bizim kan hizmetlerimizi riske atamayacak.

Bu üretim kapasitesi olgunlaştıkça kendi ihtiyacımızı güvenceye almanın ötesinde, zamanla bölgemizdeki ihtiyaçlara da katkı sunabilecek bir potansiyel doğacaktır. Bizim önceliğimiz her zaman kendi kan hizmetlerimizin güvenliğidir; ancak yerli üretimin doğası gereği, ülkemizin bu alanda ithalata bağımlı bir konumdan, kendine yeten ve giderek değer üreten bir konuma geçmesi başlı başına büyük bir ekonomik kazanımdır. Biz Kızılay olarak sadece yardımda değil; sağlık, üretim ve bilim alanlarında da milletimizin yanında olmayı görev biliyoruz.

Uluslararası yardımlarda ülke sayısı bakımından birinci, maddi büyüklükte ikinci sırada yer alan Türk Kızılay için küresel ölçek büyüdükçe operasyonel risk, finansman riski ve siyasi hassasiyetler nasıl yönetiliyor?

Öncelikle şunu gururla ifade edeyim: Türk Kızılay, dünyadaki 192 ulusal cemiyetin içinde en önde gelen yardım kuruluşlarından biridir. Ama bunu söylerken hep eklerim: Bu, Kızılay'ın gücü değil, Türk milletinin gücüdür. Çünkü biz bu yardımı devlet bütçesiyle değil, doğrudan milletimizin bağışlarıyla yapıyoruz. Türk milleti, bir yerde ihtiyaç olduğunda kendi ihtiyacının önüne koyabilmeyi başaran bir millettir; bizim asıl sermayemiz bu cömertlik ve bu güvendir. Ölçek büyüdükçe taşıdığımız sorumluluk da büyüyor ve biz bu sorumluluğu üç ayrı dengeyi gözeterek yönetiyoruz.

Operasyonel riski yönetmenin temelinde güçlü bir hazırlık ve sahadaki tecrübemiz yatıyor. Kriz bölgelerinde çalışmak, doğası gereği zorlu koşullar barındırıyor; biz de bu koşulları uluslararası insancıl hukuk ve insani görev kuralları çerçevesinde, deneyimli ekiplerimiz ve güçlü lojistik altyapımızla yönetiyoruz. Yıllar içinde edindiğimiz saha tecrübesi, en zorlu coğrafyalarda dahi yardımı güvenli ve etkili biçimde ulaştırabilmemizi sağlıyor.

Finansman riskini ise bilerek inşa ettiğimiz bir dayanıklılık modeliyle karşılıyoruz. Bugün dünyada insani yardıma ayrılan uluslararası fonlar daralırken biz Kızılay Yatırım gibi yapılarla kendi kapasitemizi güçlendiriyor, kriz zamanlarında elimizi kuvvetlendiren öngörülebilir ve sürekliliği olan gelir kalemleri oluşturuyoruz.

Böylece dış kaynaklardaki dalgalanmalar, sahadaki insana ulaşmamızı sekteye uğratamıyor; faaliyetlerimizi kendi gücümüzle, kesintisiz biçimde sürdürebiliyoruz.

Siyasi hassasiyetler konusunda ise pusulamız hiç değişmiyor: 7 temel ilkemiz. Bunların başında tarafsızlık, ayrım gözetmemek ve bağımsızlık geliyor. Biz nereye gidersek gidelim, kimin yardımına koşarsak koşalım, tek bir soru sorarız: "Burada bir insan ıstırap çekiyor mu?" Yardımımızı din, dil, ırk ya da siyasi görüş ayrımı yapmadan, yalnızca ihtiyaca göre ulaştırırız.

Üstelik yurt dışındaki operasyonlarımızda yalnız hareket etmiyoruz; gittiğimiz ülkelerin kendi ulusal Kızılay ve Kızılhaç cemiyetleriyle, yani sahayı en iyi tanıyan yerel paydaşlarımızla birlikte çalışıyoruz. Bu yerel iş birliği, hem yardımın doğru yere ulaşmasını sağlıyor hem de operasyonel ve siyasi riskleri önemli ölçüde azaltıyor. İşte bu unsurlar, küresel ölçeğimiz büyürken bizi hem güçlü hem de güvenilir kılan teminattır.