ABD Merkez Bankasının ilave faiz artışı sinyalleri ve yapay zeka şirketlerinin aşırı değerlemelerine yönelik artan endişeler, küresel pay piyasalarında sert bir satış dalgasını tetikledi. Riskli varlıklardan kaçan yatırımcılar dolar ve ABD tahvillerine yönelirken, Asya ve Avrupa borsalarında çip hisseleri öncülüğünde keskin düşüşler yaşandı.
Küresel finans piyasaları, merkez bankalarının enflasyonla mücadele kapsamında sürdürdüğü sıkı para politikası beklentileri ile yapay zeka sektöründeki yüksek maliyet sorgulamalarının kıskacında yön arayışını sürdürüyor. Son dönemde teknoloji ve yapay zeka alanına aktarılan devasa sermayenin ne zaman kârlılığa dönüşeceğine dair artan belirsizlikler, yatırımcıları riskli varlıklardan uzaklaştırarak güvenli liman arayışına itti.
ABD’li çip devi Nvidia’nın açıkladığı güçlü finansal sonuçlara rağmen teknoloji hisselerindeki satış baskısının hız kesmemesi, piyasa aktörlerinin mevcut bilançolardan ziyade gelecek dönem büyüme hızlarına ve şişkin piyasa değerlemelerine odaklandığını ortaya koydu. Bu eğilimle birlikte dolara ve ABD tahvillerine olan talep güçlenirken, dün yüzde 5,11 seviyesini test eden ABD’nin 10 yıllık tahvil faizi 10 baz puanlık geri çekilmeyle yüzde 5,01 düzeyine indi.
Avrupa ve Asya borsalarında çip hisseleri öncülüğünde sert kayıplar
Yapay zeka tedarik zincirinin küresel ölçekteki entegrasyonu, şirket bazlı endişelerin uluslararası endekslere hızla yayılmasına neden oldu. Güne satıcılı başlayan Avrupa borsalarında teknoloji hisseleri sert darbe aldı; Hollanda merkezli çip ekipmanı üreticisi ASML yüzde 4,7, Fransız yarı iletken şirketi Soitec ise yüzde 8 oranında değer kaybetti.
Batı piyasalarındaki olumsuz hava yeni işlem gününde Asya borsalarına da sirayet etti. Güney Kore’de yarı iletken hisselerindeki kayıplar yüzde 10 sınırına dayanırken, yapay zeka yatırımlarıyla öne çıkan Japon teknoloji holdingi SoftBank Group’un hisseleri yüzde 14,5 oranında çakıldı. Satış dalgasının ardından Güney Kore Kospi endeksi günü yüzde 5,2, Japonya Nikkei 225 endeksi yüzde 4,8, Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 1,9 ve Çin Şanghay bileşik endeksi yüzde 1,2 düşüşle tamamladı. Küresel çip tedarik zincirinin en kritik göstergelerinden biri kabul edilen Tayvan Teknoloji Endeksi’ndeki haftalık kayıp ise yüzde 17,2’ye ulaştı.
"Üç negatif unsur aynı anda bir araya geldi"
Piyasalardaki türbülansı değerlendiren Ata Yatırım Araştırma Genel Müdür Yardımcısı Cemal Demirtaş, yaşanan satış dalgasının tek bir nedene bağlanamayacağını vurguladı. Küresel faizlerin yüksek kalacağına dair beklentilerin ve Fed’in 25 baz puanlık yeni bir faiz artırımı ihtimalinin dolara ilgiyi artırdığını belirten Demirtaş, Japonya’dan gelebilecek olası bir faiz artışının da küresel sıkılaşma algısını pekiştirdiğini ifade etti.
Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin petrol fiyatları üzerinden enflasyonu beslediğine dikkat çeken Demirtaş, yapay zeka tarafında ise Anthropic’in tarihin en büyük halka arzını gerçekleştirmesiyle piyasadaki likiditenin bir kısmının buraya kaydığını hatırlattı. ABD seçimlerinin ardından Demokratların Senato’da çoğunluğu ele geçirmesiyle veri merkezlerine yönelik muhalefetin arttığını kaydeden Demirtaş, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Piyasalarda zaten mevcut olan negatiflikler vardı ancak yüksek faiz, jeopolitik riskler ve yapay zeka sorgulamaları aynı anda bir araya gelince ayı piyasası içerisinde ekstra bir yoğunluk yaşandı. ABD, Rusya ve Çin zirvesinde rafineri kapasitelerinin artırılması yönünde atılan adımlar petrol fiyatlarını aşağı çekerse enflasyon baskısı hafifleyebilir. Ancak kısa vadede Fed’in 25 yerine 50 baz puanlık bir adım atıp atmayacağına dair soru işaretleri sürüyor. Küresel piyasaların bu yeni dengeye uyum sağlaması 2027’nin ikinci yarısını bulabilir."
Çin yaptırımları ve siyasi dengeler veri merkezi yatırımlarını yavaşlatıyor
Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz ise ABD iç siyasetindeki değişimlerin ve ağırlaşan teknoloji yaptırımlarının sektör üzerindeki baskıyı derinleştirdiğine işaret etti. ABD Kongresi ara seçimlerinde Demokratların Senato’nun ardından Temsilciler Meclisi’nde de çoğunluğu sağlamasıyla birlikte arazi tahsisi, elektrik şebekesi kapasitesi ve çevre izinleri gibi süreçlerin veri merkezi inşaatlarını yavaşlatabileceği endişesinin hakim olduğunu aktaran Kaymaz, artan borçlanma maliyetlerinin de şirketleri zorladığını belirtti.
Nvidia’nın istifa eden eski üst yöneticisi (CEO) Jensen Huang döneminin ardından Washington yönetiminin Çin’e yönelik çip yaptırımlarını daha da sertleştirdiğini hatırlatan Kaymaz, geçmişte Asya üzerinden yasa dışı yollarla Çin’e 40-50 milyar dolarlık Nvidia donanımı aktarıldığının tespit edilmesiyle denetimlerin sıkılaştırıldığını vurguladı. Yaptırımların küresel talep dengesini değiştirdiğini belirten Kaymaz, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Tencent ve Alibaba gibi Çinli teknoloji devlerinin uzaktan dahi olsa Amerikan sunucularına erişiminin kesilmesi, Güneydoğu Asya’da Çin sermayesiyle kurulan veri merkezlerinin bile kullanım dışı kalmasına yol açıyor. Yaptırımlar nedeniyle önümüzdeki iki yıl boyunca yeterli çipe ulaşamayacak olan Alibaba, kendi çip üretim süreçlerine hız verecek. Yüksek faizler, Demokratların çevre politikaları ve Çin talebinin devreden çıkması birleştiğinde, 2028 yılından itibaren küresel veri merkezi inşaatlarında ciddi bir ivme kaybı yaşanması kaçınılmaz görünüyor."