Küresel motorin piyasasında arz sıkışıklığı Hızla azalan global arz, dünya genelindeki rafinaj marjlarını yükseltirken akaryakıt fiyatlarında da artışa neden oluyor. Körfez ve Rusya'daki petrol ürünleri arzında yaşanan ciddi kayıplar, Türkiye gibi ithalata bağımlı piyasalarda pompa fiyatlarını artırıyor.
Rusya'nın enerji gelirlerini hedef alan Ukrayna'nın, Rusya'nın rafineri ve ihracat yapısına yönelik saldırılarını artırması, dünya genelinde motorin arzını olumsuz etkiliyor. Özellikle Körfez ülkelerinin düşük motorin ihracı, uluslararası piyasalarda önemli bir arz kaynağının azalmasına neden oluyor. Bu durum, motorin fiyatları ile rafineri marjları üzerinde yukarı yönlü baskılar oluşturuyor.
Fiyat artışlarının boyutu
Almanya ve Fransa'da motorin fiyatları, 27 Şubat'ta litre başına 1,8 avrodan eylül ortasında 2,4 avroya yükseldi. ABD'de de bir galon motorin fiyatı, 28 Şubat'ta 3,75 dolar seviyesindeyken, Eylül ayının ortalarında ilk kez 6 doların üzerine çıktı. Rusya'da da bu dönemde motorin fiyatlarında artış gözlendi.
Hürmüz Boğazı'ndaki etkiler
Hürmüz Boğazı'ndaki ticaret kesintileri, yalnızca ham petrol değil, petrol ürünleri ticaretini de etkileyerek motorin piyasasındaki sıkışıklığı artırıyor. Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) verilerine göre, günlük ortalama 5 milyon varil petrol ürününün Hürmüz'den geçtiği normal koşullarda, bu akışların yavaşlaması önemli kayıplara neden oluyor.
Körfez ile Rusya'nın motorin ve gaz yağı ihracatındaki düşüş, küresel arz kaybını daha da derinleştiriyor. IEA'nın eylül ayı raporuna göre, ağustosta Körfez ülkelerinin net motorin ihracatı günlük ortalama 390 bin varil olarak gerçekleşti. Bu rakam, savaş öncesinin dörtte birinden daha düşük durumda.
Türkiye'de pompa fiyatlarına yansımalar
Tüm bu gelişmeler Türkiye'de pompa fiyatlarına yansıdı. 27 Şubat'ta litre başına 60-62 lira olan motorin fiyatları, eylül ayına gelindiğinde 100 lira civarlarına çıktı. Türkiye'de motorin ihtiyacının yaklaşık %53'ü yurt içi üretimden, %47'si ise ithalat yoluyla karşılanıyor.
Türkiye, küresel fiyat hareketlerinin etkisini sınırlamak amacıyla Eşel Mobil sistemini devreye almıştı. Bu sistem, uluslararası petrol fiyatlarındaki değişimlerin pompa fiyatlarına etkisini vergiler üzerinden dengelemeyi amaçlıyor. Böylelikle motorin fiyatlarındaki artışların kontrol altına alınması hedefleniyor.
