Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, İstanbul’da düzenlenen iklim ve enerji odaklı zirvedeki konuşmasında, küresel piyasaları bekleyen kritik tehlikeye dikkat çekti. Jeopolitik gerilimlerin gölgesinde ham petrolün varil fiyatının 100 dolar bandında seyrettiğini ifade eden Birol, asıl krizin rafine edilmiş akaryakıt ürünlerinde yaşandığını belirtti. Özellikle ulaştırma ve tarım sektörlerinin ana girdisi konumundaki dizel fiyatlarının savaş öncesi döneme kıyasla neredeyse ikiye katlandığına vurgu yapan IEA Başkanı, bu tablonun çok kısa süre içerisinde dünya genelinde enflasyon rakamlarına olumsuz yansıyacağını dile getirdi.
Arz Darboğazı Fiyatları Tırmandırıyor
Akaryakıt maliyetlerindeki agresif yükselişin tek sebebinin ham petrol fiyatları olmadığını belirten Birol, tedarik zincirinde yaşanan fiziksel tahribatın altını çizdi. Orta Doğu’da tırmanan çatışmalar sonucu bölgedeki stratejik rafinerilerin zarar görmesi, ihracat kapasitesinin düşmesi ve Rusya-Ukrayna hattındaki tesis tahribatları dizel arzını ciddi oranda kısıtladı. Yaşanan süreci değerlendiren Birol, küresel ekonominin ve piyasaların dizel tedariki konusunda son derece zorlu ve türbülanslı bir dönemden geçtiğini ifade etti.
Yerli Üretim ve Elektrikleşme
Tarihteki büyük petrol krizlerinin radikal sistem değişimlerini beraberinde getirdiğini hatırlatan IEA Başkanı, mevcut konjonktürde de ülkelerin, dev şirketlerin ve tüketicilerin strateji değiştirdiğini söyledi. Günümüzde enerji güvenliği, yüksek maliyetler ve iklim hedeflerinin tarihte ilk kez aynı noktada kesiştiğini belirten Birol; tüm dünyada temel eğilimin enerjiyi yerel kaynaklarla üretmek ve sistemleri hızla elektrifikasyona (elektrikleşmeye) geçirmek olduğunu kaydetti. Yaklaşan COP31 zirvesinin bu dönüşüm için kritik bir eşik olduğunu söyleyen Birol, küresel ölçekte atılacak ortak imzaların yatırımcılara güçlü bir yön haritası sunacağını vurguladı.
"Çin'in Elinde 5 Hürmüz Var"
Enerji dönüşümünün ve yeni teknolojilerin temel taşı olan kritik minerallere de değinen Fatih Birol, küresel sanayiyi bekleyen bir diğer örtülü riske işaret etti. Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki ezici hakimiyetini çarpıcı bir benzetmeyle açıklayan Birol, mevcut jeopolitik gerilimlerdeki Hürmüz Boğazı riskine atıfta bulunarak, Çin'in kritik minerallerdeki gücünün "beş Hürmüz Boğazı" büyüklüğünde bir etkiye sahip olduğunu kaydetti. Pekin yönetiminin ihracat kısıtlamasına gitmesi halinde başta otomotiv ve savunma sanayii olmak üzere medikalden yüksek teknolojiye kadar pek çok hayati sektörün doğrudan sarsılacağı uyarısında bulundu.
