Türkiye, küresel iklim diplomasisinin kritik eşiklerinden biri olan ve Antalya'da gerçekleştirilecek COP31 Zirvesi öncesinde, enerjide tam bağımsızlık hedefleyen en kapsamlı strateji belgesini duyurdu. Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi’nde ekonomi, akademi, bürokrasi ve medya temsilcilerini bir araya getiren lansmanda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, “Milli Enerji 2040” vizyonunu tanıttı.
Türkiye Yüzyılı kapsamında temel gayenin enerjide arz güvenliğini güvenceye almak ve dışa bağımlılığı tamamen sonlandırmak olduğunu vurgulayan Bakan Bayraktar, yeni dönemin ana omurgasını "ekonominin elektrikleşmesi" olarak tanımladı.
500 Milyar Dolarlık Yatırım, 250 Bin Yeni İstihdam
Açıklanan vizyon, kamu ve özel sektör iş birliğiyle hayata geçirilecek devasa bir finansman paketini barındırıyor. 2040 hedeflerine ulaşabilmek adına toplamda 500 milyar dolarlık bir yatırım hacmi planlandığını ifade eden Bakan Bayraktar, projenin reel sektöre ve istihdama doğrudan ivme kazandıracağını belirtti:
"Doğrudan 108 bin insanımıza, dolaylı etkileriyle birlikte ise yaklaşık 250 bin aileye ekmek kapısı olacak bu büyük dönüşüm; Türkiye’yi hem daha dirençli bir ekonomiye hem de kesintisiz ve bol enerji arzına kavuşturacak."
Stratejinin temel çıktılarından biri olarak, ülkedeki genel elektrikleşme oranının yüzde 36’ya çıkması ve karbon emisyonlarının yüzde 40 oranında azaltılması öngörülüyor.
Yol Haritasının 5 Temel Sacayağı
Türkiye’nin enerji mimarisini baştan aşağı yenileyecek süreç, birbiriyle entegre çalışan 5 stratejik eksen üzerinden ilerleyecek:
Enerji Verimliliği: Tüketim alışkanlıklarının akıllı teknolojilerle dönüştürülmesi,
Yenilenebilir Enerji: Rüzgâr, güneş ve deniz üstü potansiyelin azami seviyeye çıkarılması,
Nükleer Güç: Büyük reaktörler ve küçük modüler reaktörlerle (SMR) baz yükün garantiye alınması,
Yerli Petrol ve Doğal Gaz: Arama ve üretim hamleleriyle dış ticaret açığının kapatılması,
Stratejik Madenler: Enerji dönüşümünü besleyecek hammadde arzının millileştirilmesi.
Bakan Bayraktar, talep yönetiminin kritik rol oynadığına işaret ederek; elektrikli araçlar, veri merkezleri, yeşil hidrojen üretimi, ısı pompaları ve arıtma tesisleriyle birlikte elektrik tüketim dinamiklerinin tamamen kabuk değiştireceğini kaydetti.
"Yerinde Üretim" Çağı
2025 yılı itibarıyla 123 bin megavat düzeyinde bulunan Türkiye’nin elektrik kurulu gücü, 2040'a gelindiğinde yaklaşık 160 bin megavatlık ilave kapasiteyle 281 bin megavata çıkarılacak. Bu portföy içinde yenilenebilir enerjinin ağırlığı yüzde 63'ten yüzde 77'ye yükselecek. Sadece bu kapasite genişlemesi için yaklaşık 190 milyar dolarlık finansman öngörülüyor.
Küresel krizlerin ve bölgesel çatışmaların kritik altyapı güvenliğini ön plana çıkardığını hatırlatan Bayraktar, "dağıtık üretim" yani enerjiyi tüketildiği yerde üretme modelinin hayati önemde olduğunu söyledi. Her yıl düzenlenecek en az 2 bin megavatlık YEKA ihaleleri, 6 bin megavatlık deniz üstü rüzgâr enerjisi santralleri (RES) ve 1 megavat altındaki mikro üretim tesisleri yaygınlaştırılacak.
Şebekeye 36 Milyar Dolar: Yüksek Gerilim Hatları Uzatılıyor
Artan kapasiteyi taşıyabilmek adına iletim ve dağıtım altyapısı da baştan kurgulanıyor. Ülke genelinde elektriğin coğrafi dağılımını dengeli kılacak Yüksek Gerilim Doğru Akım (HVDC) hatları devreye alınacak.
İletim altyapısına 36 milyar dolarlık doğrudan kaynak ayrılacak,
Yüksek gerilim hat uzunluğu 77 bin kilometreden 112 bin kilometreye çıkarılacak,
Trafo kapasitesi 200 bin megavattan 316 bin megavata ulaştırılacak,
Mevcut dağıtım lisanslarının önemli bir bölümünün sona ereceği 2036 yılı, tüketici odaklı yeni bir hizmet standardının miladı olacak.
Depolama Devrimi ve Yollarda 20 Milyon Elektrikli Araç
Dalgalı yenilenebilir enerji kaynaklarını dengelemek amacıyla sisteme 140 gigavatsaatlik depolama kapasitesi ve 6 gigavatlık pompaj depolamalı hidroelektrik santral (HES) kazandırılacak. Mevcut sınır ötesi enterkonneksiyon kapasitesi ise Suriye ve Irak entegrasyonlarıyla birlikte 5,4 gigavattan 15 gigavata yükseltilecek.
Ulaşım sektöründeki dönüşüm, enerji depolamanın en somut ayağı haline gelecek. 2040 tahminlerine göre:
Türkiye'deki her 1.000 kişiden 147'si elektrikli araca sahip olacak,
Toplam 41 milyonluk araç parkının yaklaşık yarısını oluşturan 20 milyon elektrikli ve hibrit araç yollarda yer alacak.
Nükleer Payı Yüzde 11'e: Yıllık 15 Milyar Metreküp Gaz Tasarrufu
Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin 4 bin 800 megavatlık kapasitesine ek olarak, en az 5 bin megavat gücünde küçük modüler reaktörlerin (SMR) sisteme dahil edilmesi hedefleniyor. Böylece nükleer enerjinin toplam elektrik üretimindeki payı yüzde 11'e erişecek ve bu hamle tek başına yılda yaklaşık 15 milyar metreküplük doğal gaz ithalatının önüne geçecek.
Fosil Yakıtta Dışa Bağımlılık Tarihe Karışıyor
Elektrikleşme adımları sayesinde Türkiye’nin günlük petrol ihtiyacının 993 bin varilden 718 bin varile gerileyeceği hesaplanıyor. Halihazırda yurt içi ve yurt dışı operasyonlarla yüzde 15'i karşılanan petrol ve doğal gaz gereksiniminde 2040 hedefi tam karşılama olarak belirlendi:
Petrol: 718 bin varillik günlük tüketimin tamamı yerli ve milli imkanlarla sağlanacak,
Doğal Gaz: Yıllık 57 milyar metreküplük toplam tüketim ihtiyacının yüzde 100’ü yerli üretimle karşılanacak.
Küresel Arenada 5 "Milli Şampiyon"
Bakan Bayraktar, stratejik dönüşümün lokomotifi olarak 5 kamu iktisadi teşebbüsünün (KİT) kurumsal ve yapısal olarak küresel lig oyuncusu haline getirileceğini belirtti. Elektrik iletiminde TEİAŞ, üretimde EÜAŞ, madencilikte ETİ MADEN, hidrokarbon arama ve dağıtımında ise TPAO ile BOTAŞ, uluslararası arenada rekabet eden “milli şampiyonlar” olarak konumlandırılacak.
2021-2025 döneminde vatandaşların ve sanayinin faturalarını sübvanse etmek adına 74,9 milyar dolarlık enerji desteği sunulduğunu hatırlatan Bakan Bayraktar, bu hedeflerin güçlü bir siyasi irade, nitelikli insan kaynağı ve kararlı finansman yönetimiyle başarıya ulaşacağını ifade etti.
