Küresel jeopolitik gerilimlerin ve hibrit krizlerin gölgesinde Avrupa, güvenlik mimarisini baştan aşağı değiştirecek radikal bir adımı tartışıyor. Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Strazburg’daki konuşmasında gündeme taşıdığı “Avrupa Güvenlik Konseyi” fikri, kıtanın savunma stratejisinde yepyeni bir sayfa açmaya aday.
Yeni model; doğrudan askeri bir komuta yapısı oluşturmaktan ziyade, kriz anlarında hızlı koordinasyon sağlayan "esnek ve etkin" bir mekanizma olarak tasarlanıyor.
“Avrupa Kendi 4. Maddesini Oluşturmalı”
Von der Leyen, Avrupa Parlamentoları Genel Kurulunda yaptığı açıklamada, müttefikler arasında güvenlik tehditlerinin istişare edilmesini öngören NATO’nun 4. Maddesi’ne atıfta bulunarak Avrupa’nın kendi acil durum protokolüne sahip olması gerektiğini vurguladı.
Teklif edilen yapıyla, herhangi bir üye ülkenin çağrısıyla tüm paydaşların hızla bir araya gelmesi, gerilimi düşürecek adımları ortaklaşa atması ve kriz etkilerini hafifletmesi hedefleniyor. Konseyin yalnızca AB üyelerini değil; İngiltere, Norveç, Ukrayna ve Kanada gibi kilit ortakları kapsayacak geniş bir platform haline getirilmesi planlanıyor.
NATO’ya Rakip Değil, Tamamlayıcı Bir Yapı
Uzmanlar, önerilen oluşumun Kuzey Atlantik İttifakı (NATO) ile bir rekabet alanı yaratmaması gerektiği görüşünde birleşiyor. Kent Üniversitesi Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Profesörü Richard G. Whitman, kurulması planlanan konseyi "AB ile NATO arasındaki kurumsal boşluğu kapatacak pragmatik bir hamle" olarak nitelendiriyor.
Yapının ağır bürokratik süreçlerden arındırılmış olması gerektiğini savunan Whitman, "Bu model yeni bir askeri komuta yapısı veya NATO'nun 5. Maddesi'ne bir alternatif değil; kıtanın ortak stratejik duruş sergilemesini sağlayacak siyasi bir forum olmalı" değerlendirmesinde bulunuyor.
ABD Masada Yok: Karar Organı mı, Danışma Masası mı?
Avrupa Reform Merkezi (CER) Direktör Yardımcısı Ian Bond ise projenin henüz somutlaşmamış yönlerine dikkati çekiyor. Olası bir yapıda ABD’nin yer almayacağını hatırlatan Bond, Birlik üyesi olmayan ülkeler ile 27 AB üyesinin nasıl bir karar alma mekanizmasında buluşacağının belirsizliğini koruduğunu ifade ediyor.
Bond’a göre konsey, bağlayıcı kararlar alan bir organ olmaktan ziyade, belirli konularda bir araya gelen ve Ukrayna krizinde görülen "Gönüllüler Koalisyonu" benzeri bir danışma platformu olarak işlev görebilir.
Türkiye’nin Konumu Ne Olacak?
Yeni güvenlik konseptinde en dikkat çekici başlıklardan birini Türkiye’nin üstleneceği rol oluşturuyor. Uzmanlar, NATO’nun güney kanadının temel direği olan Türkiye’nin böyle bir mekanizmanın dışında tutulamayacağı fikrinde hemfikir.
Esnek Katılım Formülü: Prof. Dr. Whitman, Kıbrıs meselesi nedeniyle yaşanan dönemsel tıkanıklıklara rağmen Ankara'nın sürecin parçası olması gerektiğini belirterek, Türkiye’nin ele alınan konunun içeriğine ve üstlenebileceği fonksiyona bağlı olarak konseye katılabileceği esnek bir üyelik modelini öneriyor.
“Türkiye’siz Bir Avrupa Güvenliği Düşünülemez”: Ian Bond da benzer bir yaklaşımla, "Türkiye bir NATO üyesi ve Avrupa güvenliğini konuşurken Ankara'yı bu masanın dışında bırakamazsınız" vurgusu yapıyor. Ancak Bond, AB üyesi Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile Türkiye arasındaki tanınma sorunlarının çözüm bekleyen en çetin diplomatik düğümlerden biri olduğuna işaret ediyor.
Avrupa'nın kendi savunma kapasitesini artırma yolunda attığı bu adımın, önümüzdeki günlerde uluslararası diplomasinin ana gündem maddelerinden biri olmaya devam etmesi bekleniyor.
