Avrupa’da Hukukun Üstünlüğü Reformları Farklı Hızlarda İlerliyor
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, merakla beklenen "2026 Hukukun Üstünlüğü Raporu"nu kamuoyuyla paylaştı. Birlik genelinde demokratik standartların ve adalet mekanizmalarının röntgenini çeken kapsamlı rapor, üye ülkelerin reform süreçlerinde homojen bir başarı yakalayamadığını net bir şekilde ortaya koydu. Brüksel, hukukun üstünlüğünün sadece demokratik bir ideal değil, aynı zamanda AB’nin ekonomik rekabet gücü, iç pazarın işleyişi ve demokratik dayanıklılığı için hayati bir yapı taşı olduğunu bir kez daha güçlü bir dille vurguladı.
Geçtiğimiz yıl üye ülkelere iletilen tavsiye kararlarının yüzde 47’sinin tamamen veya kısmen hayata geçirilmiş olması olumlu bir gelişme olarak kayda geçse de madalyonun diğer yüzü yapısal krizlerin derinleştiğine işaret ediyor.
Koşulluluk Mekanizması Yürürlükte
Raporda eleştiri oklarının en yoğun yöneldiği ülke, son yıllarda Brüksel ile sık sık karşı karşıya gelen Macaristan oldu. Budapeşte yönetiminin başsavcılık seçimlerindeki mevcut yöntemi, yargı mekanizmasına doğrudan "siyasi müdahale riski" barındırdığı gerekçesiyle sert şekilde eleştirildi.
Üst düzey yolsuzluk dosyalarında ve mahkumiyet oranlarında gözle görülür bir ilerleme sağlanamadığının altı çizilirken, AB bütçesini korumaya yönelik bütçe kesintisi içeren Koşulluluk Mekanizması ile AB Anlaşması’nın yaptırım öngören 7. maddesi kapsamındaki süreçlerin geçerliliğini koruduğu hatırlatıldı.
Slovakya, Bulgaristan ve Malta’da Yolsuzlukla Mücadele Sekteye Uğradı
Slovakya’da geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren ceza hukuku reformları, yolsuzlukla mücadele kapasitesini zayıflattığı gerekçesiyle mercek altına alındı. Raporda, ülkede yüksek düzey yolsuzluk soruşturmalarının ciddi biçimde azaldığı ve başsavcının geniş yetkilerinin demokratik denetimi zorlaştırdığı belirtildi.
Benzer şekilde Bulgaristan’da Yargı Kurulunun yapısından kaynaklanan kronik sorunların aşılamadığı, hakimlerin geçici görevlendirilmesiyle bağımsızlıklarının zedelendiği ifade edildi. Malta ise başyargıç atama reformlarını tamamlayamadığı ve yolsuzlukla mücadele eden kurumların kapasitesini sınırlı tuttuğu için eleştirilerin odağı oldu.
Romanya’da Zaman Aşımı Skandalı ve Yargıya Baskı Endişesi
Balkanlar'ın dikkat çeken bir diğer ülkesi Romanya’da, hakimlerin disiplin soruşturmaları ve süreçleri nedeniyle üzerlerinde ciddi bir baskı hissetmeye devam ettikleri aktarıldı. Raporda yer alan en çarpıcı tespitlerden biri de zaman aşımı kararları sebebiyle çok sayıda kritik yolsuzluk dosyasının kapatılması oldu. Bu durumun, cezasızlık algısını güçlendirdiği uyarısında bulunuldu.
Batı Avrupa’da Da Sistem Tıkanıyor
Hukukun üstünlüğü krizinin sadece Doğu ya da Orta Avrupa ile sınırlı kalmadığı, Birliğin kurucu ve köklü üyelerinde de yapısal aksaklıkların baş gösterdiği raporda açıkça belirtildi. Belçika, Portekiz, İtalya ve Hırvatistan gibi ülkelerde mahkemelerin aşırı iş yükü ve buna bağlı olarak uzayan yargılama süreleri adalete erişimi zorlaştıran temel birer problem olarak tanımlandı. Ayrıca Çekya’da yargının dijitalleşme sürecindeki gecikmeler, Estonya’da ise adli sistem üzerindeki ağır iş yükü raporun operasyonel aksaklıklar bölümünde kendine yer buldu.
