Küresel ticaretin şah damarı Hürmüz Boğazı, 28 Şubat’ta patlak veren savaşın ardından tarihinin en sessiz ama en gerilimli günlerini yaşıyor. Birleşmiş Milletler (UNCTAD) verilerine göre savaş öncesi günde ortalama 129 geminin geçtiği Boğaz’da, Mart ayı itibarıyla bu sayı günlük 9’a kadar geriledi. Trafiğin %95 oranında bıçak gibi kesilmesi, lojistik rotaları tamamen değiştirdi.
Vize Değil "Jeopolitik İnceleme": Geçişin Şifresi Tahran’da
İran, misilleme hamlesi olarak Boğaz’ı ABD ve İsrail bağlantılı gemilere kapatırken, geçişine izin verdiği ticari gemiler için ise adeta "demir yumruk" politikasını devreye soktu. Gemi işletmecileri; IMO numarasından mürettebat listesine, yük detayından sahiplik bilgilerine kadar tüm dosyaları İran Devrim Muhafızları’nın onayına sunmak zorunda. Sektör temsilcileri, sadece teknik belgelerin yetmediğini, gemilerin sıkı bir "jeopolitik incelemeden" geçirildiğini belirtiyor.
Yuan ile Ödeme ve Diplomatik Yeşil Işık
Boğaz’daki düğümün çözülmesinde diplomasi ve para birimi de stratejik rol oynuyor. Çin, Pakistan, Türkiye ve Hindistan gibi ülkeler, Tahran ile yürüttüğü müzakereler sayesinde gemilerini yüzdürmeyi başarırken, bazı konteyner devlerinin geçiş biletini Yuan cinsinden ödeme yaparak aldığı ifade ediliyor. Özellikle Pakistan bayraklı gemilere tanınan ayrıcalık, bölgedeki yeni ittifakların lojistiğe yansıması olarak yorumlanıyor.
Gölge Filolar ve Dijital Maskeleme
Mart ayında Boğaz’dan geçen 212 geminin dörtte birini İran bağlantılı gemiler oluştururken, "gölge filo" olarak adlandırılan yaptırım listesindeki tankerlerin hareketliliği dikkat çekiyor. Radara yakalanmak ya da müdahaleyle karşılaşmak istemeyen gemiler, Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) üzerinden ilginç mesajlar yayınlıyor. Birçok geminin varış noktası yerine telsiz kodlarına "İran için gıda", "Çin sahipli gemi" veya "Sipariş bekliyor" notlarını düştüğü görülüyor.
Güney Amerika’dan İran’a Dev Gıda Köprüsü
Savaşın ortasında İran’ın Bender İmam Humeyni Limanı, Orta Doğu’nun en işlek noktasına dönüştü. Brezilya ve Arjantin’den kalkan dev yük gemileri, "gıda hattı" üzerinden İran’a lojistik destek sağlıyor. Panama bayraklı LB Energy ve Marshall Adaları bayraklı Ceci gibi gemiler, Latin Amerika limanlarından aldıkları tonlarca gıdayı Tahran’ın kontrolündeki limanlara ulaştırarak bölgedeki ikmal zincirini ayakta tutuyor.
Enerjide Asya Rotası: Petrol Çin’e, LPG Hindistan’a
Hürmüz’deki daralmaya rağmen enerji sevkiyatı belirli kanallardan akmaya devam ediyor. Boğaz’dan çıkan ham petrol tankerlerinin neredeyse tek rotası Çin olurken, LPG sevkiyatında Hindistan başı çekiyor. Hintli şirketlere ait tankerlerin Katar’dan aldıkları yükü Boğaz üzerinden güvenli bir şekilde Bengal Körfezi’ne ulaştırdığı teyit edilirken, Çin’e giden gemilerin büyük bir gizlilikle liman ismi vermeden seyretmesi dikkat çekiyor.
Buzlar Eriyor mu? Savaş Sonrası İlk LNG Hamlesi
Savaşın başladığı günden bu yana durma noktasına gelen LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) ticaretinde sürpriz bir gelişme yaşandı. 28 Şubat’tan bu yana Boğaz’dan geçen ilk LNG gemisi olan Panama bayraklı SOHAR, 2 Nisan’da Hürmüz’ü geçerek Umman Körfezi’ne doğru yola çıktı. "Yarı yüklü" şekilde hareket eden geminin bu geçişi, enerji piyasalarında "kontrollü normalleşme mi başlıyor?" sorusunu gündeme getirdi.
