ABD ve İsrail'in 28 Şubat tarihinde İran'a yönelik başlattığı askeri operasyonların üzerinden 5 hafta geçerken, küresel enerji piyasalarında fiyat hareketliliği artarak devam ediyor. Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş aksaklıklarının süreceğine dair beklentiler ve enerji arzına yönelik derinleşen endişeler, petrol, doğal gaz ve kömür fiyatlarını yukarı yönlü tetikliyor. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin gerçekleştirildiği Hürmüz Boğazı çevresindeki deniz güvenliği krizi, piyasa istikrarını olumsuz etkilemeyi sürdürüyor.
Petrol Fiyatlarında 5 Haftalık Yükseliş Grafiği
Saldırıların başlamasından önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta 72,48 dolardan kapanan Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, operasyonların 5. haftasında önemli bir artış kaydetti. 2 Nisan itibarıyla Brent petrolün varil fiyatı, 27 Şubat'a oranla yüzde 50,7 artış göstererek günü 109,24 dolardan tamamladı. Aynı dönemde Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili ise 67,02 dolardan 111,54 dolara yükselerek yüzde 66,4 oranında değer kazandı.
Savaşın ilk işlem günü olan 2 Mart'ta Brent petrol, 17 Mart 2022'den bu yana görülen en yüksek günlük artışı sergileyerek 82,37 dolara kadar çıktı. Operasyonların ikinci haftasında, 9 Mart tarihinde 119,5 dolara ulaşan Brent petrol, 29 Haziran 2022'den sonraki en yüksek seviyesini test etti. Süreç içerisinde 13 Mart’ta 103,14 dolar, 20 Mart’ta 106,41 dolar ve 27 Mart’ta 112,57 dolar seviyeleri görüldü. WTI ham petrolü ise beşinci haftanın sonunda 111,54 dolardan alıcı buldu. Bu yükselişle birlikte ABD'li enerji devlerinden Exxon Mobil hisseleri yüzde 2, Chevron hisseleri ise yüzde 3'ün üzerinde değer kazandı.
Jeopolitik Açıklamaların Piyasa Üzerindeki Etkisi
Çatışmaların beşinci haftasında siyasi liderlerden gelen açıklamalar piyasalardaki belirsizliği artırdı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 31 Mart'ta yaptığı açıklamada NATO müttefiklerinden beklenen desteğin gelmediğini belirterek ittifakın yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. The Wall Street Journal'da yer alan iddialara göre ise Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Hürmüz Boğazı'nın zorla açılması için savaşa dahil olmaya hazırlandığı öne sürüldü.
ABD Başkanı Donald Trump, 1 Nisan'da yaptığı paylaşımda İran'ın yeni rejim liderinin ateşkes talep ettiğini iddia ederken, bu talebin ancak boğaz açıldıktan sonra değerlendirileceğini savundu. İran tarafı ise bu iddiaları yalanladı. İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad, Hürmüz Boğazı'nın asla açılmayacağını ve herhangi bir müzakerenin söz konusu olmadığını vurguladı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise Rusya'nın güvenli enerji sevkiyat güzergahları sunabileceğini ifade etti. Trump'ın 1 Nisan'daki "Ulusa Sesleniş" konuşmasında, askeri hedeflerin tamamlanmak üzere olduğunu ancak önümüzdeki 2-3 hafta içinde "sert bir darbe" indirileceğini söylemesi fiyatları yeniden yukarı çekti.
Doğal Gaz ve Kömür Piyasalarında Son Durum
Petrol sahaları ve LNG terminallerindeki hasarlar doğal gaz fiyatlarını da etkiledi. Katar'ın Ras Laffan tesislerinde üretimi durdurarak "mücbir sebep" ilan etmesi, küresel LNG arzının beşte birini riske attı. Hollanda merkezli TTF'de doğal gaz kontratları 27 Şubat'ta 31,51 avro iken, 2 Mart'ta yüzde 37,2 artışla 43,23 avroya yükseldi. 19 Mart'ta 61,81 avro ile zirveyi gören fiyatlar, 2 Nisan'da haftayı 50,04 avrodan kapattı. Böylece doğal gaz fiyatları 5 haftada yüzde 58,8 arttı. Öte yandan, 2 Nisan'da Panama bayraklı SOHAR LNG tankerinin geçişiyle, savaşın başlangıcından bu yana Hürmüz Boğazı'ndan ilk LNG sevkiyatı kaydedildi.
Enerji üretiminde doğal gaza alternatif olarak yönelilen kömür piyasasında da fiyatlar yükseldi. Newcastle kömür vadeli kontratları, 27 Şubat'taki 118,5 dolar seviyesinden 2 Nisan'da 137,9 dolara çıkarak 5 haftada yüzde 16,4 artış gösterdi. Kömür fiyatları süreç içerisindeki en yüksek kapanışını 20 Mart'ta 146,5 dolar ile yapmıştı.
