Basra Körfezi’nin çıkışında yer alan Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın dünya pazarlarına ulaştırılmasında stratejik öneme sahip bulunuyor. Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol bu geçitten taşınırken, bunun 15 milyon varilini ham petrol, 5 milyon varilini ise petrol ürünleri oluşturuyor.
28 Şubat’ta başlayan ABD/İsrail-İran çatışmasının ardından bölgede artan güvenlik riskleri ve gemi trafiğindeki aksaklıklar, bu kritik hattaki taşımayı ciddi şekilde sınırladı. Bu gelişmeler küresel petrol piyasasında arzın daralmasına neden oldu.
Petrol ve Jet Yakıtı Fiyatlarında Sert Yükseliş
Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların ardından Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıktı. Arzın daralması, özellikle jet yakıtı başta olmak üzere petrol türevlerinde fiyat baskısını artırdı.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre, küresel jet yakıtı endeksinde 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar olan fiyat, 27 Mart itibarıyla yüzde 95,2 artarak 195,2 dolara yükseldi. Jet yakıtının ton başına fiyatı ise 1541 dolar seviyesine ulaştı.
S&P Global Energy verilerine dayanan Platts endeksi de benzer bir artışı ortaya koydu. Kuzeybatı Avrupa’da jet yakıtının maliyet, sigorta ve navlun dahil fiyatı aynı dönemde 873,2 dolardan 1704,5 dolara çıktı.
Avrupa ve Asya Tedarik Riskiyle Karşı Karşıya
Avrupa, jet yakıtı tedarikinde Basra Körfezi’ne önemli ölçüde bağımlı bulunuyor. Bölgeden Kuzeybatı Avrupa’ya günlük 177 bin varil jet yakıtı gönderilirken, Güney Avrupa ve Doğu Akdeniz’e 31 bin varil, Afrika’ya 100 bin varil ve Asya’ya 17 bin varil sevkiyat yapılıyor. Ayrıca 34 bin varil jet yakıtı Süveyş Kanalı üzerinden Kızıldeniz’e ulaşıyor.
IATA verilerine göre Avrupa’nın jet yakıtı talebinin yaklaşık yüzde 30’u Basra Körfezi’nden karşılanıyor. Avrupa’da mevcut ticari stokların ise yaklaşık bir aylık talebi karşılayacak seviyede olduğu belirtiliyor.
Asya pazarları da gelişmelerden etkileniyor. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrolün yüzde 80’den fazlası Asya’ya ulaştığı için, bölgedeki sınırlı gemi trafiği Çin ve Hindistan gibi ülkelerin rafineri tedarikini zorlaştırıyor.
Artan Maliyetler ve Uzayan Sevkiyat Süreleri
Bölgedeki risklerin artması sigorta primlerini yükseltirken, alternatif taşımacılık rotalarının kullanılması maliyetleri artırıyor. Ümit Burnu üzerinden yapılan sevkiyatlar teslimat sürelerinin uzamasına neden oluyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki taşıma kapasitesindeki ani düşüş ve artan maliyetler, piyasalarda “fiziksel kısıt” endişelerini güçlendirdi. Bu durum jet yakıtı marjlarında ve ürün primlerinde hızlı artışa yol açtı.
Havayolu Sektöründe Maliyet Baskısı
Jet yakıtı, havayolu şirketlerinin en büyük maliyet kalemlerinden biri olmaya devam ediyor. Fiyatlardaki hızlı yükseliş, sektör üzerinde doğrudan maliyet baskısı oluşturdu.
United Airlines Üst Yöneticisi Scott Kirby, şirketin artan yakıt maliyetlerini karşılayabilmesi için uçak bileti fiyatlarında yüzde 20 artış gerektiğini açıkladı.
