ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırıların ardından bölgede tırmanan gerilim, küresel deniz ticaretini doğrudan etkiledi. İran’ın misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı bu iki ülkeyle bağlantılı ticari gemilere fiilen kapatmasının ardından, boğazdaki gemi trafiği durma noktasına geldi.
Boğazdan geçiş yapmak üzere bölgede bulunan çok sayıda ticari gemi, yaşanan gelişmeler nedeniyle geçiş sağlayamazken, özellikle Basra Körfezi başta olmak üzere boğaz çevresinde beklemek zorunda kaldı. Gemilerin büyük bölümü açık denizde demirledi.
Yaklaşık 1900 Gemi Hareket Edemiyor
MarineTraffic verilerinden derlenen bilgilere göre, 20-22 Mart tarihleri itibarıyla Hürmüz Boğazı çevresinde hareket edemeyen yaklaşık 1900 ticari gemi bulunuyor.
Mahsur kalan gemiler arasında 324 dökme yük gemisi, 315 petrol ve kimyasal ürün tankeri, 267 petrol ürünü taşıyan tanker ve 211 ham petrol tankeri yer alıyor. Ayrıca bölgede 177 genel kargo gemisi, 174 konteyner gemisi, 98 LPG gemisi, 42 asfalt ve bitüm gemisi, 37 ağır yük taşıyıcı gemi ile 34 LPG ve kimyasal tanker bulunuyor. Kalan gemiler ise Ro-Ro yük gemileri, yakıt ikmal tankerleri ve ağır kaldırma gemilerinden oluşuyor.
Veri analitik şirketi Vortexa’nın verilerine göre, bölgede bekleyen tankerlerde yaklaşık 190 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü bulunuyor.
İran Geçiş Şartlarını Açıkladı
İran, ABD ve İsrail dışındaki ülkelere ait gemilerin belirli koşullar altında Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verileceğini duyurdu. Bu kapsamda, İran’a karşı saldırgan eylemlere katılmama ve ilan edilen güvenlik düzenlemelerine uyma şartı getirildi.
İran Silahlı Kuvvetlerine bağlı Hatemu’l Enbiya Merkez Karargahı Sözcüsü Yarbay İbrahim Zülfikari ise boğazdaki geçiş kurallarının yeniden belirlendiğini açıkladı. Zülfikari, ABD ve İsrail ile bağlantılı unsurların geçişine izin verilmeyeceğini belirterek, boğazdan geçiş kararının İran tarafından verileceğini ifade etti.
Uluslararası Şirketler de Etkilendi
Küresel deniz taşımacılığı şirketleri de bölgedeki gelişmelerden doğrudan etkilendi. Almanya merkezli Hapag-Lloyd, devam eden gerilim nedeniyle şirketine ait 6 geminin Basra Körfezi’nde hareket edemediğini açıkladı.
Navlun Fiyatlarında Artış
Baltık ve Uluslararası Denizcilik Konseyi (BIMCO) Deniz Taşımacılığı Analiz Müdürü Filipe Gouveia, Hürmüz Boğazı’ndaki aksamanın navlun fiyatları üzerindeki etkisinin çeşitli faktörlere bağlı olarak değiştiğini belirtti.
Yakıt fiyatlarının seyri, boğazın kapalı kalma süresi ve geçişine izin verilen gemi sayısının belirleyici olacağını ifade eden Gouveia, mevcut durumda navlun fiyatlarında artış yaşandığını kaydetti.
27 Şubat ile 20 Mart arasında Baltık Kirli Tanker Endeksi yüzde 49, Baltık Temiz Tanker Endeksi ise yüzde 78 yükseldi. Konteyner taşımacılığında da fiyat artışları görüldü. Bu artışta yakıt maliyetlerindeki yükseliş ve hat operatörlerinin uyguladığı ek ücretlerin etkili olduğu belirtildi.
Alternatif Taşıma Kapasitesi Sınırlı
Normal şartlarda küresel deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık yüzde 30’unun Hürmüz Boğazı’ndan geçtiği biliniyor. Bunun yanı sıra kuru yük taşımacılığının yüzde 4’ü ve konteyner taşımacılığının yüzde 3’ü de bu güzergah üzerinden gerçekleştiriliyor.
Gouveia, Basra Körfezi kaynaklı ihracatın yalnızca bir kısmının alternatif yollarla karşılanabileceğini belirterek, kara taşımacılığı seçeneklerinin mevcut yük hacmini karşılayacak kapasiteden uzak olduğunu ifade etti.
Ayrıca dünya genelindeki tanker filosunun yaklaşık yüzde 5,5’inin, konteyner ve kuru yük filolarının ise yüzde 1,5’inin Basra Körfezi içinde bulunduğu tahmin ediliyor.
