Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Orta Doğu’daki çatışmaların enerji fiyatları, ticaret akışları ve finansman koşulları üzerinden küresel ekonomi üzerinde baskı oluşturabileceğine dikkat çekti. Banka, söz konusu gelişmelerin faaliyet gösterdiği bölgelerde ekonomik büyümeyi aşağı yönlü etkileyebileceğini bildirdi.
Enerji fiyatlarındaki artış öne çıkıyor
EBRD’nin “Orta Doğu’daki çatışmanın potansiyel ekonomik etkisi” başlıklı Bölgesel Ekonomik Güncellemesine göre, Basra Körfezi’nde üretim ve taşımacılık hatlarında yaşanan aksaklıklar enerji fiyatlarında yükselişe neden oldu.
Petrol ve doğal gaz fiyatlarının tarihsel zirvelerin altında kalmaya devam ettiği belirtilirken, aksaklıkların sürmesi halinde fiyat artışlarının devam edebileceği ifade edildi.
Küresel büyüme ve enflasyon beklentileri
Analize göre, petrol fiyatlarının uzun süre varil başına 100 doların üzerinde kalması ve tedarik zinciri aksaklıklarının sürmesi halinde küresel ekonomik büyümenin en az 0,4 puan azalabileceği öngörülüyor.
Aynı senaryoda küresel enflasyonun ise yüzde 1,5 puanın üzerinde artabileceği belirtilirken, EBRD’nin faaliyet gösterdiği bölgelerde büyümenin de yaklaşık 0,4 puan aşağı yönlü revize edilebileceği kaydedildi.
Tedarik zincirlerinde aksaklık riski
Raporda, gerilimin tarımsal girdiler ve sanayi üretimi üzerindeki etkilerine de yer verildi. Küresel gübre ham maddesi ticaretinin önemli bir bölümünün Hürmüz Boğazı’ndan geçmesi, gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü risk oluşturuyor.
Körfez bölgesindeki ticaret yollarında yaşanabilecek aksaklıkların, alüminyum, kükürt, helyum, petrokimyasallar ve plastikler gibi kritik ürünlerin arzını etkileyebileceği ve bu durumun küresel enflasyonist baskıları artırabileceği ifade edildi.
Ticaret ve ülke bazlı etkiler
Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ile ticaretin EBRD’nin faaliyet gösterdiği birçok ekonomi için önemli olduğu belirtilirken, İran ile doğrudan ticaretin sınırlı seviyede kaldığı vurgulandı.
Hürmüz Boğazı üzerinden ihracata bağımlı olan Irak gibi ekonomilerin daha fazla etkilenebileceği ifade edilirken, bu ülkelerde buğday gibi temel ürün stoklarının belirli ölçüde koruma sağladığı aktarıldı.
Turizm ve finansman koşulları
Orta Doğu’da turizme bağımlı ekonomilerde ziyaretçi sayılarında düşüş beklendiği kaydedildi. Ayrıca, artan gerilimle birlikte finansal koşulların sıkılaştığı ve bazı ekonomilerden sermaye çıkışlarının gözlendiği bildirildi.
Sermaye çıkışlarının şu aşamada yönetilebilir seviyede olduğu ancak küresel finansal koşulların daha da bozulması halinde bu çıkışların hızlanabileceği ifade edildi.
Kamu maliyesi üzerindeki etkiler
EBRD Başekonomisti Beata Javorcik, Orta Doğu’daki gerilimin enerji piyasaları, tedarik zincirleri ve finansal koşullar üzerinden hızlı şekilde yayılabildiğini belirtti.
Enerji fiyatlarındaki artışın Avrupa imalat sektörü açısından zorlu bir dönemde gerçekleştiğine dikkat çeken Javorcik, çatışmanın etkilerinin kamu maliyesi üzerinde ek baskı oluşturabileceğini ifade etti.
Javorcik, özellikle Orta Avrupa’da savunma harcamalarının arttığına, güney ve doğu Akdeniz ile Sahra altı Afrika’da ise borç servis maliyetlerinin yükseldiğine işaret ederek, çatışmanın etkilerinin sona erdikten sonra da devam edebileceğini belirtti.
EBRD’nin faaliyet gösterdiği ülkeler
EBRD, Türkiye başta olmak üzere Mısır, Irak, Kenya, Lübnan, Ürdün, Moldova, Moğolistan, Senegal, Tunus, Ukrayna, Azerbaycan, Yunanistan ve Nijerya dahil 40’tan fazla ülkede faaliyet gösteriyor.
