ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırıların üzerinden üç hafta geçerken, küresel enerji piyasalarında fiyat oynaklığı dikkat çekici seviyelere ulaştı. Uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılar öncesindeki son işlem günü olan 27 Şubat’ta 72,48 dolardan kapanmıştı.
Söz konusu tarihten sonra fiyatlarda hızlı değişimler yaşandı. Brent petrolün varil fiyatı 20 Mart’ta, 27 Şubat’a kıyasla yüzde 46,8 artışla 106,4 dolara yükseldi. Süreç boyunca fiyatlar hem yukarı hem aşağı yönlü sert hareketler sergiledi.
Hürmüz Boğazı’nda Güvenlik Krizi Etkili Oldu
Enerji piyasalarındaki dalgalanmanın merkezinde Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler yer aldı. İran ile ABD-İsrail arasında artan askeri gerilim nedeniyle bölgede deniz güvenliği krizi ortaya çıktı. İran’ın tanker geçişlerini kısıtlamasıyla boğazdan geçen gemi sayısı belirgin şekilde azaldı ve çok sayıda petrol tankeri geçiş için beklemek zorunda kaldı.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği bu kritik noktadaki aksama, küresel arz endişelerini artırdı. Bazı tankerler alternatif yollar ve farklı bayraklı gemilerle sevkiyat yapmaya çalıştı.
İlk Tepkiler ve Günlük Artışlar
Saldırıların ardından ilk işlem günü olan 2 Mart’ta Brent petrol fiyatları jeopolitik risklerin etkisiyle 82,37 dolara kadar yükseldi ve günü 77,74 dolardan tamamladı. Bu seviye, önceki kapanışa göre yüzde 7,26 artış anlamına geldi ve 17 Mart 2022’den sonraki en yüksek günlük yükseliş olarak kaydedildi.
Takip eden günlerde Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditlerin sürmesi, petrol fiyatlarının 78-86 dolar aralığında işlem görmesine neden oldu. İran’ın bölgedeki ABD üsleri ve enerji tesislerine yönelik misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya alması ve bazı üreticilerin güvenlik gerekçesiyle üretimi azaltması arz endişelerini artırdı.
İkinci Haftada Zirve Seviyeler Görüldü
ABD’nin Hint rafinerilerine Rus petrolü alımı konusunda geçici muafiyet tanımasına rağmen fiyat yükselişi sürdü. Brent petrol 6 Mart’ta 94,64 dolara kadar çıktı.
9 Mart’ta ise Brent petrolün vadeli varil fiyatı, önceki kapanışa göre yüzde 28,9 artarak 119,5 dolara ulaştı. Bu seviye, 29 Haziran 2022’den sonraki en yüksek değer olarak kaydedildi.
LNG Piyasasında Arz Endişesi
Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasası da bölgedeki gelişmelerden etkilendi. Katar’ın Ras Laffan tesislerinde üretimi durdurarak “mücbir sebep” ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir risk oluşturdu.
Avrupa doğal gaz piyasasında da dalgalanma arttı. Hollanda merkezli TTF’de işlem gören nisan vadeli kontrat, 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,9 avro seviyesindeyken, 2 Mart’ta yüzde 39 artışla 44,5 avroya yükseldi.
Fiyatlar yükseliş eğilimini sürdürdü ve 9 Mart’ta 56,4 avroya ulaşarak süreçteki en yüksek kapanış seviyesine çıktı. İki hafta sonunda fiyatlar saldırı öncesine göre yüzde 57 artışla 50,1 avrodan haftayı tamamladı.
20 Mart itibarıyla ise doğal gaz fiyatları savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 85 artarak megavatsaat başına 59,2 avro seviyesine ulaştı.
Kömür Fiyatlarında Artış
Enerji piyasalarındaki hareketlilik kömür fiyatlarına da yansıdı. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür nisan vadeli kontratı, 27 Şubat’ta ton başına 118,5 dolar seviyesindeydi.
Saldırılar sonrası 2 Mart’ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükselen kontrat, 9 Mart’ta 143,8 dolara çıkarak sürecin en yüksek seviyesini gördü. Üç haftalık süreç sonunda kömür fiyatları, saldırı öncesine göre yüzde 13,9 artışla haftayı 135 dolardan kapattı.
