Avrupa Birliği’nde (AB) tarım sektörü, Orta Doğu’da yaşanan gelişmelerin etkisiyle artan enerji fiyatlarından doğrudan etkilendi. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan süreçte küresel enerji piyasalarında yaşanan yükseliş, tarımsal üretim maliyetlerini artırdı.
Enerji fiyatlarındaki artış, özellikle mazot, elektrik ve doğal gaz gibi girdilere bağımlı olan tarım sektöründe maliyet baskısını artırdı. Petrol fiyatları gerilim öncesine göre yaklaşık yüzde 40 yükselirken, Avrupa’da doğal gaz fiyatları da önemli ölçüde artış gösterdi.
Tarım Sektörünün Ekonomideki Yeri
AB genelinde yaklaşık 9,1 milyon çiftlik bulunurken, tarım sektöründe 17 milyon kişi faaliyet gösteriyor. Birlik, tarımı stratejik bir alan olarak değerlendirirken, Ortak Tarım Politikası (CAP) kapsamında çiftçilere önemli destekler sağlıyor.
Mevcut bütçe çerçevesinde çiftçilere yılda yaklaşık 38 milyar avro doğrudan ödeme yapılırken, 13 milyar avro kırsal kalkınma desteği ve yaklaşık 3 milyar avro ürün desteği veriliyor.
Mazot Fiyatlarındaki Artış Üretimi Zorlaştırdı
Enerji fiyatlarındaki yükseliş, tarımda kritik bir girdi olan mazot fiyatlarını da artırdı. AB genelinde dizel fiyatı gerilim öncesinde ortalama 1,59 avro seviyesindeyken 1,95 avroya yükseldi. Bu artış, çiftçilerin üretim maliyetlerinde belirgin bir yükselişe yol açtı.
Özellikle sulama, seracılık ve yoğun mekanizasyon gerektiren üretim yapan çiftçiler, enerji maliyetlerindeki artıştan daha fazla etkilendi.
Gübre Piyasasında Arz ve Maliyet Baskısı
Enerji fiyatlarındaki artışın yanı sıra tedarik zincirindeki aksaklıklar gübre piyasasında da sorunlara neden oldu. Doğal gazın gübre üretiminde temel girdi olması nedeniyle fiyat artışları doğrudan gübre maliyetlerine yansıdı.
Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin aksaması, küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38’ini, fosfatlı gübre arzının ise yüzde 20’sini etkiledi. Bu durum, tarımda önemli bir dönem olan ilkbahar başında üretim sürecini zorlaştırdı.
AB Genelinde Destek Arayışları
Yaşanan gelişmeler üzerine AB Komisyonu, çiftçilerin artan maliyetlerine karşı desteklenmesi için Ortak Tarım Politikası araçlarının daha esnek kullanılabileceğini belirtti. Ayrıca ithal gübreye bağımlılığı azaltacak ve üretim maliyetlerini düşürecek alternatif çözümler üzerinde çalışmalar yürütülüyor.
AB liderleri de Brüksel’de düzenlenen zirvede enerji maliyetlerini düşürmeye yönelik vergi indirimleri, şebeke ücretlerinin azaltılması ve devlet yardımlarının genişletilmesi gibi adımları gündeme aldı.
Ülke Bazlı Destek Paketleri Açıklandı
AB üyesi ülkeler, tarım sektörüne yönelik doğrudan destek paketlerini devreye almaya başladı.
İspanya, tarım ve hayvancılık sektörüne yönelik 877 milyon avroluk destek paketi açıkladı. Paket kapsamında yakıt sübvansiyonu, gübre desteği ve elektrikte KDV indirimi gibi uygulamalar yer aldı.
İtalya’da çiftçilere yönelik akaryakıtta litre başına yaklaşık 25 sentlik vergi indirimi uygulanmaya başlandı. Bu adımın maliyet baskısını hafifletmesi hedefleniyor.
Yunanistan ise yaklaşık 300 milyon avroluk destek paketi kapsamında motorin sübvansiyonu ve gübre desteği sağladı.
Fransa’da ise daha sınırlı ve hedefli destekler tercih edildi. Çiftçilere kredi imkanları, vergi kolaylıkları ve sosyal prim ertelemeleri sunularak maliyet baskısının azaltılması amaçlandı.
