Navlun Fiyatları ve Rotalar Yeniden Şekilleniyor
Küresel ticaretin en kritik can damarlarından biri olan Hürmüz Boğazı, jeopolitik gerilimlerin ardından diplomatik hamlelerle yeniden nefes almaya başladı. ABD ile İran arasında sağlanan kritik mutabakat, deniz taşımacılığında uzun süredir tıkanan damarları açarken, piyasalarda fiyatlama stratejilerini kökten değiştiriyor. Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) Başkanı Bilgehan Engin, diplomatik yumuşamanın ardından spot piyasada belirgin bir gevşeme eğilimi başladığını ancak sektörün artık "kalıcı risk primi" içeren yeni bir gerçeklikle karşı karşıya olduğunu vurguladı.
Diploması Masasından Deniz Rotalarına: Trafik Yeniden Başladı
Şubat ayından bu yana tedarik zincirini derinden sarsan ve lojistik dünyasını adeta kilitleyen jeopolitik kriz, Haziran ortasında imzalanan mutabakat zaptı ile yeni bir evreye geçti. Ticari gemilerin geçiş şartını da içeren anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte Hürmüz Boğazı'nda bayraklar yeniden dalgalanmaya başladı. Kriz öncesinde günde ortalama 130 ticari geminin geçtiği, çatışma döneminde ise tamamen durma noktasına gelen boğaz trafiği, anlaşma sonrasında gözle görülür bir hareketlilik kazandı. Ancak uzmanlar, toparlanmaya rağmen geçiş hacminin halen kriz öncesi dönemlerin yüzde 70 altında seyrettiğine dikkat çekiyor.
"Sert Bir Çöküş Değil, Kademeli Bir Normalleşme"
Sürecin piyasalara yansımasını değerlendiren UTİKAD Başkanı Bilgehan Engin, kriz döneminde özellikle tanker ve konteyner taşımacılığında navlun ve savaş riski sigorta primlerinin tarihi zirveleri test ettiğini hatırlattı. Gemi geçişlerinin normalleşmesiyle spot piyasalarda bir rahatlama yaşandığını belirten Engin, bu durumun keskin bir düşüşten ziyade dalgalı bir dengelenme süreci olduğunu ifade etti. Sigorta maliyetlerinin hızla geri çekildiğini, ancak navlun fiyatlarındaki düşüşün yapısal unsurlar nedeniyle daha yavaş ilerlediğini kaydeden Engin, risk primlerinin tamamen yok olmadığını, sadece daha düşük bir bantta yeniden hesaplandığını aktardı.
Ümit Burnu Rotasından Dönüş: Arz Şoku Yaşanacak mı?
Hürmüz’deki yüksek risk nedeniyle armatörlerin gemilerini Güney Afrika’daki Ümit Burnu’na yönlendirmesi, deniz taşımacılığında yapay bir ton-mil talebi yaratarak kapasite sıkışıklığına yol açmıştı. Boğazın yeniden açılmasıyla birlikte gemilerin eski rotalarına dönmesi gündemde. Engin, Ümit Burnu rotasından çekilmenin piyasada ani ve yıkıcı bir arz fazlası yaratmasını beklemediklerini, aksine marjların daraldığı, çok daha rekabetçi bir fiyatlama atmosferinin kapıda olduğunu belirtti. Bu süreçte lojistik devleri, eski yüksek fiyatlı uzun vadeli kontratlarını esnek yapılar üzerinden revize etmeye başladı.
Limanlarda Güç Dengesi Değişiyor: Hibrit Modellere Geçiş Kalıcı
Kriz dönemi boyunca Basra Körfezi ve Kızıldeniz hattındaki limanlar, sadece deniz trafiği açısından değil, iç lojistik ve hinterlant bağlantıları açısından da ağır darbeler aldı. Birçok liman transit merkez özelliğini kaybederken, normalleşmeyle birlikte Körfez limanlarında enerji ve konteyner akışının hızla toparlanması öngörülüyor. Buna karşın Kızıldeniz’deki güvenlik algısının tam olarak oturmaması, bu bölgedeki iyileşmeyi zamana yayabilir.
Lojistik dünyasının kriz sürecinde geliştirdiği "near-shoring" (yakın coğrafyadan tedarik) ve demiryolu destekli çok modlu taşımacılık çözümleri ise artık geçici birer çare olmaktan çıktı. Büyük küresel oyuncuların, riskleri dağıtmak adına Asya-Avrupa hattında hibrit modelleri kalıcı hale getirdiğini ifade eden UTİKAD Başkanı Engin, sözlerini şöyle tamamladı: "Küresel tedarik zinciri yönetimi artık yalnızca maliyet optimizasyonuna değil, aynı zamanda risk dağıtımı ve arz güvenliği ilkelerine de dayanıyor."
