Hürmüz Boğazı’nda tırmanan güvenlik krizi, dünyanın en önemli petrol üreticilerinden Irak’ı enerji ihracatında tarihi bir strateji değişikliğine yöneltti. Kamu bütçesi ve döviz rezervleri neredeyse tamamen petrol gelirlerine dayanan Bağdat yönetimi, Basra Körfezi’nde yaşanabilecek olası bir sevkiyat kesintisinin ekonomiyi felç etmesini önlemek amacıyla alternatif güzergahları hızla devreye sokuyor.
Akdeniz pazarlarına karayolu ve boru hattı hamlesi
Irak’ın yeni enerji diplomasisinde Suriye üzerinden Akdeniz’e açılan Banyas Limanı ile Türkiye’nin Ceyhan Limanı’na uzanan kuzey hattı başrolü oynuyor. Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hudayyır, Türkiye ile mevcut eski boru hattı üzerinden ham petrol akışının yeniden başlatıldığını duyururken, günlük taşıma kapasitesinin kademeli olarak 500 bin varile çıkarılmasının hedeflendiğini açıkladı.
Suriye cephesinde ise sahada somut adımlar atılmaya başlandı. Irak Devlet Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) ile Katarlı UCC Holding arasında yapılan anlaşma çerçevesinde, 26 Ekim’den bu yana karayolu tankerleriyle Suriye’ye günlük 120 bin ila 150 bin varil ham petrol taşınıyor. Bugüne kadar yaklaşık 1,6 milyon varile ulaşan bu sevkiyat, Banyas Limanı’ndan gemilere yüklenerek Türkiye, Yunanistan ve İtalya başta olmak üzere Akdeniz pazarına ulaştırılıyor. Tanker filosunu 6 binden 10 bine çıkarmayı planlayan şirketin bu hamlesinin yanı sıra, Bağdat ve Şam yönetimleri arasında Temmuz ayında Washington’da imzalanan mutabakat zaptı ile Hadise-Banyas boru hattının yeniden inşası da gündemde. ABD’li enerji devi Chevron’un da dahil olması beklenen hattın, ilk etapta günlük 2 milyon varil kapasiteye ulaşması öngörülüyor. 28 Ekim’de Şam’da bir araya gelen Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ile Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın görüşmesinde de bu hattın geleceği masaya yatırıldı.
Türkiye merkezli stratejik koridor: Kerkük-Ceyhan ve Kalkınma Yolu
Bağdat’ın Basra Körfezi dışındaki en güvenilir çıkış kapısı olarak Türkiye öne çıkıyor. Kuzeydeki petrol sahalarını Akdeniz’e bağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Irak’ın ihracat güvenliğinde kritik bir sigorta görevi görüyor.
Irak’ın bölgesel vizyonu yalnızca petrol boru hatlarıyla sınırlı kalmıyor. Basra’daki Fav Limanı’ndan başlayıp Irak topraklarını boydan boya geçerek Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaşacak olan Kalkınma Yolu Projesi, ülkeyi bölgesel bir lojistik ve ticaret merkezine dönüştürmeyi amaçlıyor. Günlük 3 milyon varilin üzerindeki mevcut petrol ihracat kapasitesini yeni projelerle 5 milyon varile taşımayı planlayan Irak, bu sayede kamu harcamalarını ve maaş ödemelerini jeopolitik şoklara karşı korumayı hedefliyor.
Uzmanlardan "Yeni Şam Yolu" ve maliyet uyarısı
Ekonomi ve enerji çevreleri, Bağdat’ın attığı bu adımları bölgesel dengeleri değiştirecek stratejik bir dönüşüm olarak yorumluyor. Eco Irak Gözlemevi Müdürü Ali Naci, krizin Irak’a ekonomi politikalarını yeniden kurgulamak için önemli bir fırsat sunduğunu belirterek "Yeni Şam Yolu" projesinin önemine dikkat çekti. Naci, Basra’dan Hadise’ye taşınacak petrolün buradan üç ana koldan dünyaya açılabileceğini vurgulayarak bu hatları şöyle sıraladı:
Kerkük üzerinden Türkiye’nin Ceyhan Limanı hattı
Suriye’nin Akdeniz kıyısındaki Banyas Limanı hattı
Ürdün’ün Kızıldeniz kıyısındaki Akabe Limanı hattı
Coğrafi avantajların kara ve demir yolu ağlarıyla desteklenmesi halinde Irak’ın küresel bir enerji üssüne dönüşeceğini savunan Naci’ye karşın, Iraklı enerji uzmanı Ahmed Sabah ise madalyonun diğer yüzüne işaret ediyor. Kuzeye ve Akdeniz’e günlük 2,5 milyon varile kadar petrol aktarılmasını öngören bu planın geçici bir önlem değil, bir egemenlik kararı olduğunu belirten Sabah, yeni boru hatlarının inşası ve transit geçiş ücretlerinin ihracat maliyetlerini artıracağı uyarısında bulundu. Sabah ayrıca, rotanın Akdeniz’e kaymasının Irak’ı hızla büyüyen Güney ve Doğu Asya pazarlarından uzaklaştırabileceğine ve Bağdat’ı asgari sevkiyat garantisi içeren bağlayıcı anlaşmaların altına sokabileceğine dikkat çekti.