Avrupa Birliği'nde (AB), yapay zeka sistemlerine yönelik yeni şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos itibarıyla uygulanmaya başlayacak. Bu adım, AB Komisyonu tarafından hazırlanan ve Yapay Zeka Yasası kapsamında yayımlanan bir rehber ile desteklenecek. 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girecek olan Yasayla birlikte, yapay zeka sistemlerine risk düzeylerine göre çeşitli kurallar getirilecek.
Bu kapsamda, bazı yapay zeka uygulamaları yüksek risk taşıdığı için yasaklanacakken, diğer yüksek riskli sistemlere ise sıkı yükümlülükler uygulanacak. Şeffaflık kurallarının en önemli uygulama tarihi ise 2 Ağustos 2026 olarak belirlenmişken, bu tarihten itibaren şeffaflık yükümlülükleri faaliyete geçecek.
AB Komisyonu ve üye ülkelerin piyasa gözetim otoriteleri, bu yeni düzenlemelerle birlikte denetim ve yaptırım yetkilerini etkin bir şekilde kullanabilecek. Yeni kurallar sayesinde, vatandaşların yapay zeka ile etkileşimde bulunması ve onlara sunulan içeriklerin yapay zeka tarafından üretilip üretilmediğini anlayabilmesi hedefleniyor. Bu çerçevede, yapay zekanın yanıltıcı veya aldatıcı kullanımının önlenmesi, bilgi ekosisteminde şeffaflığın arttırılması ve dijital güven ortamının güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Rehber, 2 Ağustos 2026'dan itibaren yapılacak yükümlülükleri, yapay zeka sistemlerini geliştirenler ile bunları kullanan kurum ve kuruluşların kullanıcıları hangi durumlarda bilgilendirmesi gerektiğini detaylandırıyor. Örneğin, sohbet robotları ve benzeri etkileşimli yapay zeka sistemleri, kullanıcılarının yapay zeka ile iletişim kurduklarını açıkça bildirmek zorunda olacak.
Ayrıca, yapay zeka tarafından üretilen veya değiştirilmiş olan içeriklere, bu içeriklerin yapay zeka tarafından oluşturulduğunu belirten makine ile okunabilir işaretler eklenmesi gerekecek. Deepfake içeriklerin yapay olarak üretildiği de bu içerikler üzerinde açıkça belirtilecek.
İnsan incelemesi geçmeyen ve kamu yararını ilgilendiren yapay zeka üretimi içeriklerde, kullanıcılara bu durumu bildirme zorunluluğu getirilecek. Öte yandan, duygu tanıma veya biyometrik sınıflandırma gibi sistemleri kullanan kuruluşların da kullanıcıları bu sistemler hakkında bilgilendirmesi gerekecek.
Rehberde, yazım ve dil bilgisi düzeltmesi gibi standart düzenlemelerin bu yükümlülüklerin dışında olduğu da örneklerle açıklanmıştır. Ayrıca, 2 Ağustos itibarıyla Yapay Zeka Yasası kapsamındaki kuralların büyük bölümü yürürlüğe girecek ve AB Komisyonu ile üye ülkelerin piyasa gözetim otoriteleri, denetim ve yaptırım yetkilerini kullanabilecek. 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sunulan yapay zeka sistemleri için, yapay zeka üretimi içeriklerin işaretlenmesi ve tespit edilebilir olması yönünde teknik yükümlülüklere 2 Aralık 2026’ya kadar geçiş süresi tanınacak.
