Avrupa Birliği’nde (AB) coğrafi işaret koruma sistemi genişletildi. Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi tarafından kabul edilen 2023/2411 sayılı tüzük, 1 Aralık 2025 itibarıyla uygulanmaya başladı. Daha önce yalnızca tarım ve gıda ürünlerini kapsayan sistem, yeni düzenlemeyle birlikte el sanatları ve endüstriyel ürünleri de içine alacak şekilde genişletildi.
El Sanatları ve Endüstriyel Ürünler Sisteme Dahil Edildi
Yeni düzenleme kapsamında, el emeğinin belirleyici olduğu ürünler ile endüstriyel üretim süreçlerinden geçen ürünler için AB çapında coğrafi işaret tescili ve koruması sağlanacak. Böylece farklı üretim yöntemlerine sahip ürün grupları da sistemden yararlanabilecek.
Düzenleme çerçevesinde doğal taş, ahşap işleri, mücevherat, tekstil ve danteller, cam ve porselen, deri ürünleri ile çatal-bıçak gibi çeşitli ürünler coğrafi işaret korumasına dahil edildi.
Süreç EUIPO Tarafından Yürütülecek
Sistemin işleyişinden Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (EUIPO) sorumlu olacak. EUIPO, başvuruların incelenmesi, tescil edilmesi, itiraz ve iptal süreçlerinin değerlendirilmesi ile AB coğrafi işaret sicilinin oluşturulması ve güncellenmesi görevlerini üstlenecek.
Başvurular, EUIPO’nun “GIportal” adlı dijital platformu üzerinden gerçekleştirilecek.
Tescil İçin Belirlenen Şartlar
Bir ürünün AB’de coğrafi işaret olarak tescil edilebilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekiyor. Ürünün belirli bir coğrafi kökene dayanması, kalitesi veya ününün bu kökenle bağlantılı olması ve üretim aşamalarından en az birinin ilgili bölgede gerçekleştirilmesi şartı aranıyor.
Başvurular üretici grupları tarafından yapılabiliyor. Ancak istisnai durumlarda, belirli bir bölgede tek üretici olduğunu kanıtlayan kişiler de başvuruda bulunabiliyor.
Başvuru Süreci ve Ücretlendirme
AB üyesi olmayan ülkelerden yapılan başvurularda 1500 avro ücret alınıyor. Başvurular yaklaşık 6 ay süren inceleme sürecinin ardından uygun bulunması halinde yayımlanıyor. Bu aşamada başvurular 3 ay boyunca itiraza açık tutuluyor. İtiraz olmaması ya da itirazların sonuçlandırılması halinde ürünler tescil edilerek AB Resmi Gazetesi’nde yayımlanıyor.
Uluslararası Koruma ve Türkiye Açısından Önemi
Yeni düzenlemenin, belirli bölgelerle özdeşleşmiş ve geleneksel üretim yöntemlerine dayanan ürünlerin uluslararası düzeyde korunmasını ve tanıtımını güçlendirmesi bekleniyor.
Sistem aynı zamanda Türkiye açısından da önem taşıyor. El sanatları ve endüstriyel ürün niteliğindeki coğrafi işaretli ürünlerin AB düzeyinde korunması için yeni düzenlemenin fırsatlar sunacağı öngörülüyor.
