Dünyanın en derin insani krizlerinin yaşandığı Afrika coğrafyasında, çatışma ve afet bölgelerinde milyonlarca kadın ile kız çocuğuna can simidi olan yerel kadın örgütleri ciddi bir finansal çöküşle karşı karşıya. Küresel çapta yardım bütçelerinin kısılması, uluslararası dev ekiplerin dahi giremediği tehlikeli ve ücra bölgelerde hayat kurtaran yerel kadın derneklerinin faaliyetlerini durdurma noktasına getirdi.
Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women) başta olmak üzere UNFPA, UNICEF ve Save the Children gibi önde gelen insani yardım kuruluşlarının verileriyle hazırlanan ortak raporlar, sahadaki krizin boyutunu gözler önüne seriyor. "Kırılma Noktasının Ötesinde" başlıklı kapsamlı çalışma, finansman musluklarının kapanmasının sahaya doğrudan "hizmet kesintisi" olarak yansıdığını ortaya koyuyor.
Hizmet Talebi Artarken Kaynaklar Kuruyor
Araştırmaya katılan 52 ülkeden 855 kadın örgütünün paylaştığı veriler, yereldeki tablonun ne denli vahim olduğunu kanıtlar nitelikte. Elde edilen bulgulara göre:
Erişim Kaybı: Son bir yıl içerisinde en az 1 milyon kadın ve kız çocuğu hayati önem taşıyan sığınma, psikososyal destek ve sağlık hizmetlerine erişimini tamamen kaybetti.
Artan Talep, Azalan Kapasite: Kadın örgütlerinin yüzde 84'ü kendilerine başvuran ihtiyaç sahibi sayısının katlanarak arttığını belirtirken, neredeyse her 10 kuruluştan 9'u bu talepleri karşılayacak bütçeye sahip olmadığını söylüyor.
Kapanma Riski: Her 5 yerel kadın derneğinden 2'si, önümüzdeki 12 ay içinde kaynak bulamadıkları takdirde kapılarına tamamen kilit vurma riskiyle karşı karşıya.
İlk Başvuru Noktaları ve Görünmez Kahramanlar
Kadınların öncülük ettiği bu yerel yapılar, sadece hak savunuculuğu yapmıyor; aynı zamanda kriz anlarında sivil halkın ilk sığınağı oluyor. Sudan'ın çatışma hatlarından Somali'nin kurak düzlüklerine, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin (KDC) güvensiz bölgelerinden Sahel kuşağına kadar bu yapılar adeta birer tampon bölge görevi üstleniyor.
Cinsel şiddet mağdurlarına psikososyal rehabilitasyon sunulması, anne ve çocuk sağlığı hizmetlerinin koordinasyonu, hijyen kitlerinin ulaştırılması, kız çocuklarının yeniden eğitime kazandırılması ve erken yaşta evliliklerle mücadele gibi kritik görevler tamamen bu kadınların omuzlarında yükseliyor. Ancak bütçe yetersizliği nedeniyle şu an derneklerin yarısı, kapılarına gelen şiddet mağdurlarını geri çevirmek ya da bekleme listelerine almak zorunda kalıyor. Daha da çarpıcısı, yerel personelin yüzde 65’i hizmetlerin aksamaması adına hiçbir ücret almadan tamamen gönüllülük esasıyla çalışmaya devam ediyor.
Kriz Coğrafyalarında Kadın Olmanın Ağır Bedeli
Finansal kesintilerin yıkıcı etkileri, halihazırda büyük insani trajedilerin yaşandığı belirli ülkelerde çok daha derin hissediliyor:
Sudan: Nisan 2023'ten bu yana devam eden iç savaşta yaklaşık 34 milyon kişi yardıma muhtaç durumda. Yerinden edilmiş milyonlarca kadının yanı sıra, yaklaşık 12,7 milyon kadın toplumsal cinsiyete dayalı şiddete karşı koruma hizmeti bekliyor ancak fon yetersizliği bu koruma ağını zayıflatıyor.
Somali: Kuraklık ve kronik güvensizliğin pençesindeki ülkede, yüz binlerce hamile ve emziren kadın beslenme yetersizliği nedeniyle yüksek ölüm riski taşıyor. Üreme sağlığı desteklerinin kesilmesi bu riski daha da tırmandırıyor.
Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC): Kuzey ve Güney Kivu bölgelerinde silahlı grupların sistematik cinsel şiddetine maruz kalan kadınlar için yerel örgütlerin açtığı "güvenli alanlar", bütçe yetersizliğinden dolayı birer birer kapanıyor ya da kapasite daraltıyor.
UN Women İnsani Yardım Başkanı Sofia Calltorp, bu kuruluşların özellikle KDC gibi kriz bölgelerinde uluslararası ekiplerin ulaşamadığı kritik noktalarda hayati bir boşluğu doldurduğunu vurgulayarak şu uyarıda bulunuyor: "Eğer bu yerel kadın sivil toplum kuruluşlarına ayrılan kaynakları desteklemezsek, dünyanın en ağır insani krizlerinde kadınların ve kız çocuklarının yaşam mücadelesi çok daha karanlık bir evreye geçecek."
