İsrail ve ABD’den Uluslararası Hukuku Sayan Sembolik Anlaşma
İsrail ile Amerika Birleşik Devletleri, Batı Kudüs’te diplomatik ve hukuki krizleri tırmandıracak yeni bir hamleye imza attı. İki ülke arasında varılan mutabakata göre, 1948 öncesinde Filistinli ailelerin mülkiyetinde olduğu arşiv belgeleriyle kanıtlanan stratejik bir arazi, kalıcı ABD Büyükelçiliği binası inşa edilmek üzere Washington yönetimine devredildi. Anlaşmanın en dikkat çekici detayı ise mülkün 99 yıllığına, yalnızca 1 dolar gibi sembolik bir bedel karşılığında tahsis edilmesi oldu.
İsrail Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan resmi açıklamada, Dışişleri Bakanı Gideon Saar ile ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee’nin yeni kalıcı yerleşkenin inşasına olanak tanıyan tarihi sözleşmeyi imzaladığı bildirildi. Söz konusu adım, eski ABD Başkanı Donald Trump’ın 2017 yılında Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıma ve elçiliği buraya taşıma yönündeki tartışmalı kararının bir devamı niteliğini taşıyor.
"Bu Basit Bir Arazi Tahsisi Değil, Stratejik Bir Semboldür"
İmza töreninde konuşan İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, atılan imzanın sıradan bir gayrimenkul devrinden çok daha derin bir anlama sahip olduğunu vurguladı. İki ülke arasındaki ittifakın sarsılmaz olduğunu dile getiren Saar, İsrail’in ABD için Orta Doğu coğrafyasındaki en kritik stratejik varlık ve vazgeçilmez bir ortak olduğunu savundu.
ABD Büyükelçisi Mike Huckabee ise süreci ideolojik ve dini referanslarla savunarak, sözleşmenin ABD'nin 250. kuruluş yıl dönümünün arifesinde gerçekleşmesini manidar bulduğunu ifade etti. Amerika’nın kurucu değerlerinin Kudüs topraklarından ilham aldığını öne süren Huckabee, 1 dolarlık kira kontratıyla kalıcı diplomatik kompleksin kurulacağı arazinin resmen ABD kontrolüne geçtiğini teyit etti.
Filistin’den Sert Tepki: "ABD Bu Hukuksuzluğa Ortak Oldu"
Anlaşmanın ardından Filistin kanadından tepkiler gecikmedi. Filistin Ulusal Girişim Hareketi Genel Sekreteri Mustafa el-Bergusi, Washington’ın büyükelçiliğini Kudüs’te kalıcı hale getirme çabalarını küresel hukukun açık bir ihlali olarak nitelendirdi. Bergusi, bu adımın sahadaki mevcut statüyü değiştirme yasağına aykırı olduğunu belirterek, dünyadaki pek çok ülkenin söz konusu toprakları işgal altındaki Filistin mülkü olarak kabul ettiğini hatırlattı. ABD’nin bu hamleyle Filistin halkının gasbedilen haklarına doğrudan ortak olduğunu sözlerine ekledi.
Arazi Filistinli Ailelere Ait
Hukuki arka planda ise durum oldukça tartışmalı. İsrail’de faaliyet gösteren "Adalah" (Adalet) Hukuk Merkezi’nin daha önce yayımladığı raporlar ve arşiv belgeleri, tahsis edilen arazinin 1948 öncesinde Filistinli ailelere ait olduğunu ve o dönem İngiliz Mandası yönetimine kiralandığını net bir şekilde ortaya koyuyor. İsrail yönetiminin, bu arazileri 1950 tarihli tartışmalı "Gaip Mülkleri Kanunu"nu öne sürerek gasbettiği belirtiliyor.
Uluslararası hukuk savunucuları, mülkiyet hakkının gasbedilerek yabancı bir devlete tahsis edilmesinin, özel mülkiyete el konulmasını kesin bir dille yasaklayan Lahey Sözleşmesi’nin 46. maddesine tamamen aykırı olduğunun altını çiziyor.
Birleşmiş Milletler (BM) normlarına göre Doğu Kudüs, 1967’den bu yana işgal altında tutulan Filistin topraklarının bir parçası kabul ediliyor ve kentin hukuki statüsünü tek taraflı değiştirmeye yönelik hiçbir hamle uluslararası alanda geçerlilik taşımıyor. Dünya ülkelerinin büyük bir bölümü bu hukuki statüye sadık kalarak elçiliklerini Tel Aviv’de tutmaya devam ederken, ABD ile birlikte yalnızca sınırlı sayıda ülke büyükelçiliğini Kudüs’e taşıma kararı almış durumda.
