Avrupa Birliği’nde (AB) tarım sektörü, Orta Doğu’da yaşanan gelişmelerin ardından yükselen enerji fiyatlarından doğrudan etkileniyor. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan askeri gerilim, karşılıklı misillemelerle sürerken bu durum küresel enerji piyasalarında artışa ve tedarik zincirlerinde kesintilere yol açtı. Enerji maliyetlerindeki yükseliş, AB’de tarımsal üretim giderlerini artırırken sektör genelinde ekonomik baskıyı da beraberinde getirdi.
Tarım sektörü milyonlarca kişiyi kapsıyor
AB genelinde toplam 9,1 milyon çiftlik bulunuyor ve sektörde yaklaşık 17 milyon kişi çeşitli alanlarda faaliyet gösteriyor. Tarımı stratejik bir alan olarak değerlendiren AB, Ortak Tarım Politikası (CAP) kapsamında çiftçilere önemli ölçüde mali destek sağlıyor.
Mevcut bütçe çerçevesinde çiftçilere yılda yaklaşık 38 milyar avro doğrudan ödeme yapılırken, kırsal kalkınma için 13 milyar avro ve ürün destekleri için yaklaşık 3 milyar avro kaynak ayrılıyor. Çiftçiler ayrıca iklim eylemi ve doğal kaynak yönetimi gibi alanlarda da çeşitli destek programlarından yararlanıyor.
Enerji maliyetlerindeki artış üretimi etkiliyor
Tarım sektörünün mazot, elektrik ve doğal gaz gibi enerji girdilerine yüksek bağımlılığı bulunuyor. Bu nedenle enerji fiyatlarındaki artış doğrudan üretim maliyetlerine yansıyor. Petrol fiyatları, İran’daki gerilim öncesine kıyasla yüzde 40 daha yüksek seviyeye çıkarken, Avrupa’da TTF doğal gaz ticaret noktasında fiyatlar yaklaşık yüzde 80 arttı. Dizel fiyatları da bu artıştan etkilenerek AB genelinde ortalama 1,59 avrodan 1,95 avroya yükseldi. Bu yaklaşık yüzde 23’lük artış, çiftçilerin maliyetlerinde belirgin yükselişe neden oldu. Özellikle sulama, seracılık ve mekanizasyon yoğun üretim yapan işletmeler, artan enerji giderlerinden daha fazla etkileniyor.
Gübre piyasasında arz ve maliyet sorunu
Enerji fiyatlarındaki yükseliş, gübre sektörünü de doğrudan etkiledi. Doğal gazın gübre üretiminde temel girdi olması nedeniyle fiyat artışları gübre maliyetlerini yükseltti. Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin aksaması ise küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38’ini, fosfatlı gübre arzının ise yüzde 20’sini kesintiye uğrattı. Bu durum, tarımda önemli bir dönem olan ilkbahar başındaki gübreleme sürecinde ek zorluklara neden oldu.
AB ve üye ülkelerden destek adımları
Yaşanan gelişmelerin ardından AB ülkeleri, enerji maliyetlerini sübvanse etmek ve gıda arz güvenliğini korumak amacıyla çeşitli önlemler üzerinde çalışmaya başladı. AB Komisyonu, Ortak Tarım Politikası araçlarının daha esnek kullanılabileceğini belirtirken, alternatif gübre kullanımını teşvik eden planlar da gündeme alındı. Brüksel’de düzenlenen son zirvede ise elektrik vergilerinin düşürülmesi, şebeke ücretlerinin azaltılması ve devlet yardımlarının genişletilmesi gibi başlıklar ele alındı.
İspanya’dan kapsamlı destek paketi
İspanya, tarım ve hayvancılık sektörüne yönelik 877 milyon avroluk destek paketi açıkladı. Paket kapsamında litre başına 20 sent yakıt sübvansiyonu sağlanırken gübre alımlarına doğrudan destek verilecek. Ayrıca elektrikte KDV oranı yüzde 21’den yüzde 10’a düşürüldü. Hükümet, güneş panelleri ve ısı pompaları için vergi teşvikleriyle enerji dönüşümünü desteklemeyi hedefliyor.
İtalya’da akaryakıta vergi indirimi
İtalya hükümeti, çiftçilerin kullandığı akaryakıtta litre başına yaklaşık 25 sentlik vergi indirimi uygulamasını başlattı. Bu adımın tarım ve taşımacılık sektörlerindeki maliyet baskısını kısa vadede azaltması bekleniyor. Ayrıca fiyat denetimlerinin artırıldığı bildirildi.
Yunanistan’dan doğrudan destek
Yunanistan, yaklaşık 300 milyon avroluk destek paketi kapsamında çiftçilere motorin için litre başına 16 sent sübvansiyon sağladı. Gübre alımlarında ise yüzde 15’e kadar destek verilmesi planlandı. Bu önlemlerin özellikle küçük ve orta ölçekli üreticilere yönelik olduğu ifade edildi.
Fransa’dan finansal kolaylıklar
Fransa, doğrudan yakıt sübvansiyonu yerine finansal destek araçlarını tercih etti. Çiftçilere kredi imkanları, sosyal prim ertelemeleri ve vergi kolaylıkları sağlanırken, nakit akışı sorunlarının hafifletilmesi hedefleniyor. Ayrıca bankalar ve dağıtımcılarla sektör genelinde bir anlaşma üzerinde çalışıldığı bildirildi. Yetkililer, geniş çaplı yakıt sübvansiyonlarının enflasyon üzerindeki etkilerine dikkat çekti.
