Yapay zeka altyapısında kullanılan bakır gibi ham maddeler, Şili ve Peru'nun da aralarında bulunduğu ülkelerden sağlanırken yarı iletken üretiminde Güney Kore ve Tayvan, montaj süreçlerinde ise Malezya ve Meksika gibi ekonomiler öne çıkıyor.
Üretim zincirinde gelir dağılımı
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, çipler ve sunucular dahil teknoloji ve yapay zekayı mümkün kılan ürünler, 2025'te küresel mal ticaretinin yaklaşık altıda birini oluştururken aynı yıl mal ticaretinin değer bazındaki büyümesinin yüzde 42'sini sağladı. Bu durum, yapay zeka teknolojilerinin küresel ticaretteki öneminin hızla arttığını ve üretim zincirinde oluşturulan katma değerin dağılımı konusunda yeni tartışmaları gündeme taşıdığını göstermektedir.
UNCTAD, yapay zeka veri merkezlerinde kullanılan gelişmiş NVIDIA GB200 NVL72 sunucu sisteminin üretim sürecini inceleyerek, toplam katma değerin yüzde 87'sinin hangi faaliyet ve tedarikçi gruplarında oluştuğunu analiz etti. Analiz kapsamında izlenebilen katma değerin yüzde 68'inin, faaliyet giderleri ve kurumlar vergisi sonrasında elde edilen kar tarafından oluşturulduğu tespit edildi.
Geniş tedarik zinciri ve ekonomik etkileri
Yapay zeka sunucularının üretimi, madencilikten yarı iletkenlere, enerji ekipmanlarından soğutma sistemlerine kadar geniş bir tedarik zincirini kapsıyor. Ancak kuruluşa göre, incelenen gelişmiş sunucu sisteminde kullanılan silikon, bakır ve kalayın toplam değeri, nihai satış fiyatının yalnızca yüzde 0,2'sine karşılık geliyor. Bu durum, yapay zeka teknolojileri için kritik öneme sahip ham maddeleri sağlayan ülkelerin, nihai ürünün ekonomik değerinden sınırlı pay alabildiğini ortaya koyuyor.
UNCTAD, küresel teknoloji tedarik zincirlerine katılmanın yeni istihdam ve ihracat fırsatları oluşturmasına rağmen, daha yüksek gelir sağlayan faaliyetlere geçişin zorlu olduğunu vurguladı. Gelişmekte olan ekonomilerin yalnızca yabancı yatırım çekmeye odaklanmak yerine, yerel tedarikçilerini güçlendirmeleri ve nitelikli iş gücü kapasitelerini geliştirmeleri gerektiği belirtiliyor.
