Cüzdanın En Büyük Düşmanı Barınma
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), milyonlarca ailenin ekonomik refahını ve harcama alışkanlıklarını doğrudan gözler önüne seren 2025 yılı "Hanehalkı Tüketim Harcaması" istatistiklerini kamuoyuyla paylaştı. Resmi verilere göre, Türkiye’deki hanelerin bütçesinden en büyük payı geçmiş yıllarda olduğu gibi yine barınma ve kira maliyetleri aldı. Hayat pahalılığı karşısında şekillenen cüzdan haritasında, vatandaşın kazancının önemli bir kısmı başını sokacak bir çatı için harcanıyor.
Zirvede Konut Var, Eğitim ve Sağlık Listenin Sonunda
Ülke genelindeki hane halklarının tüketim odaklı yaptığı harcamalar analiz edildiğinde, konut ve kira harcamaları %29,3’lük devasa payıyla ilk sıraya yerleşti. Barınma maliyetlerini, hayatın dinamizmiyle paralel olarak %20,5 ile ulaştırma takip ederken, yaşamın en temel ihtiyacı olan gıda ve alkolsüz içecekler %17,3 ile üçüncü sırada yer aldı.
Buna karşın, vatandaşların bütçesinden geleceğe ve sağlığa yatırım yapmaya çok az pay kalması dikkat çekti. Toplam harcamalar içinde en az paya sahip sektörler %0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, %1,8 ile eğitim ve %2,2 ile sağlık hizmetleri oldu.
Gelir Seviyesi Harcama Karakterini Belirliyor
TÜİK’in gelir gruplarına göre yaptığı ayrım, toplumun farklı kesimlerinin bütçe yönetimindeki çarpıcı makası net bir şekilde ortaya koydu. En yüksek gelir dilimini oluşturan yüzde 20’lik grupta ulaştırma harcamaları %25, konut ve kira %25,7, gıda ise %12,4 pay aldı. Bu gruptakilerin ulaşıma ayırdığı bütçenin, dar gelirlilere oranla 3 kattan fazla olması dikkat çekti.
Buna tezat olarak, en düşük gelir seviyesine sahip yüzde 20'lik dilimdeki vatandaşlar, hayatta kalma mücadelesini bütçelerine de yansıttı. Dar gelirli haneler, kazançlarının tam %38,7’sini konut ve kiraya, %29,2’sini ise gıda harcamalarına ayırmak zorunda kaldı. Bu grupta ulaştırmaya kalan pay ise sadece %8,6’da sıkıştı.
Tek Başına Yaşayanlar Barınma Kıskacında
Hane halkındaki kişi sayısı azaldıkça barınma maliyetlerinin bütçedeki ağırlığı daha da katlanıyor. Verilere göre tek başına yaşayan bireyler, bütçelerinin %41'i gibi çok yüksek bir oranı konut ve kira giderlerine harcıyor. 6 ve daha fazla kişiden oluşan geniş ailelerde ise öncelik gıdaya kayıyor; bu haneler bütçelerinin %23,7’sini gıdaya, %22,4’ünü konut ve kiraya ayırıyor.
Gelir kaynağına göre bakıldığında da benzer bir tablo mevcut. Maaş ve ücretle geçinen kesim kiraya %26,4 pay ayırırken, kendi işinin sahibi olan müteşebbislerin bütçesinde ulaştırma %25,9 ile konut harcamalarını (%25,5) geride bıraktı.
En Çok Meyve, Sebze ve Ekmek Çöpe Gidiyor
Araştırmanın en çarpıcı ve düşündürücü bölümlerinden birini ise gıda israfına yönelik veriler oluşturdu. Hane halklarının satın aldığı gıdaların çöpe gitme oranları incelendiğinde, en büyük israf kalemi %39,7 ile taze meyve ve sebze grubunda yaşandı. Türk mutfağının baş tacı olan ekmek %32,5 ile israfta ikinci sırada yer alırken, onu %15,1 ile süt ve süt ürünleri takip etti. Bu veriler, bütçenin önemli bir kısmını oluşturan mutfak harcamalarının ciddi bir kısmının doğru yönetilemediğini ispatladı.
