Hazırlanacak olan AKUP çalışmaları, her ölçekteki planlamaya temel teşkil edecek nitelikte olacak. Planlama sürecinde toprağın ve diğer çevresel kaynakların bozulmasını önlemek amacıyla ekolojik, toplumsal ve ekonomik şartlar bir arada değerlendirilecek. Sürdürülebilirlik ilkesine uygun olarak yürütülecek çalışmalarda, farklı arazi kullanım şekillerini oluşturmak için toprak potansiyeli belirlenecek. Bu süreçte suyun miktar ve kalitesi de sistematik değerlendirme kriterleri arasında yer alacak.
AKUP süreci; veri toplama, analiz çalışmaları, açıklama raporu, hükümlerin hazırlanması, kontrolü ve onaylanması olmak üzere belirli aşamalardan meydana gelecek. Planların onaylanması bakanlık tarafından yürütülürken, kontrol işlemleri valilikler veya bakanlık bünyesinde yapılacak. İhtiyaç duyulması halinde bakanlık, arazi kullanım planlarının hazırlanması yetkisini kendi koordinasyonunda kalmak şartıyla valiliklere devredebilecek.
Planlama Ölçekleri ve Tarım Arazilerinin Sınıflandırılması
Yönetmelik kapsamında AKUP’lar 1/25000 veya 1/5000 ölçekli olarak hazırlanabilecek. Planlama aşamasında toprağın niteliğiyle birlikte iklim, topoğrafya, fizyografya ve su potansiyeli gibi kritik unsurlar göz önünde bulundurulacak. Arazi ve topraklar; sahip oldukları morfolojik, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve mineralojik özelliklerine göre ayrıştırılacak. Bu özellikler doğrultusunda doğal veya kültür bitkilerinin yetiştirilme yetenekleri belirlenerek arazi kullanım kabiliyet sınıflaması yapılacak.
Planlama dahilindeki tarım alanları; toprak ve arazi verileri ile yıllık ortalama yağış verileri kullanılarak önem sınıflarına ayrılacak. Bu kriterlere göre araziler; "mutlak tarım arazileri", "özel ürün arazileri", "dikili tarım arazileri" ve "marjinal tarım arazileri" şeklinde kategorize edilerek kayıt altına alınacak.
Büyük Ova Koruma Alanları ve Tapu Şerhi Düzenlemesi
Tarımsal üretim potansiyeli yüksek olan ancak erozyon, kirlenme, amaç dışı kullanım veya yanlış uygulamalar nedeniyle toprak kaybı ve arazi bozulması riski taşıyan alanlar koruma altına alınacak. Bu kapsamdaki ovalar, ilgili ildeki toprak koruma kurulunun veya birden fazla ili kapsayan durumlarda ilgili kurulların görüşü alınarak Cumhurbaşkanı Kararı ile "büyük ova koruma alanı" olarak ilan edilebilecek.
Büyük ova koruma alanı olarak belirlenen parsellerin tapu kütüğündeki beyanlar hanesine, söz konusu alanın koruma kapsamında olduğuna dair şerh düşülecek. Valilikler, ilgili tapu müdürlüklerinden bu şerhin konulmasını talep edecek. Bakanlık ayrıca bu ovaların korunması, geliştirilmesi ve bölgedeki çiftçilerin desteklenmesi amacıyla gerekli tüm tedbirleri alma yetkisine sahip olacak.
Erozyona Duyarlı Alanların Belirlenmesi ve Takibi
Doğal veya yapay etkenler sonucunda toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinde meydana gelen değişimler bakanlık veya il müdürlükleri tarafından yakından takip edilecek. Toprağın özelliklerinin bozulduğu ya da bozulma ihtimalinin bulunduğu tespit edilen alanlara dair veriler bakanlığa raporlanacak. Yapılan değerlendirmeler sonucunda uygun görülen alanlar, Cumhurbaşkanı Kararı ile "erozyona duyarlı alan" ilan edilerek özel koruma statüsüne alınabilecek.
