Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan analizde, Brent petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerindeki etkileri ile eşel mobil mekanizmasının bu etkiyi sınırlayıcı rolü değerlendirildi. Analize göre, petrol fiyatlarında yüzde 10’luk bir artış, tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda 1 puan artırıyor.
Petrol Fiyatları Enflasyonu Doğrudan ve Dolaylı Etkiliyor
TCMB’de görevli ekonomist Mert Gökcü ve yardımcı ekonomist Eren Sezer tarafından hazırlanan “Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri” başlıklı analiz, Merkezin Güncesi platformunda yayımlandı.
Analizde, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişimlerin, yurt içi akaryakıt fiyatları üzerinden tüketici enflasyonunu etkilediği belirtildi. Bu etkinin hem doğrudan akaryakıt fiyatları hem de ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda gibi sektörler üzerinden dolaylı olarak gerçekleştiği ifade edildi.
Akaryakıt harcamalarının 2026 yılı itibarıyla tüketici sepetindeki payının yüzde 3,21 olduğu bilgisi paylaşıldı.
Eşel Mobil Mekanizmasının Rolü
Analizde, akaryakıt fiyatlarındaki artışların tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan eşel mobil sisteminin otomatik dengeleyici işlev gördüğü belirtildi.
Bu mekanizma kapsamında, petrol fiyatlarındaki artış dönemlerinde vergi bileşenlerinde yapılan ayarlamalarla nihai akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin sınırlandığı ifade edildi. Benzin, motorin ve LPG ürünlerinde fiyat artışlarının vergi indirimiyle dengelenebildiği aktarıldı.
Şubat 2026 itibarıyla maktu ÖTV’nin benzin fiyatı içindeki payının yaklaşık yüzde 26, motorinde yüzde 24 ve LPG’de yüzde 21 seviyesinde olduğu bilgisine yer verildi.
Enflasyona Etki Hesaplamaları
Analizde yapılan hesaplamalara göre, Brent petrol fiyatında yüzde 10’luk bir artış, 12 ay sonunda tüketici enflasyonunu doğrudan ve dolaylı etkilerle toplamda 1 puan artırıyor. Bu etkinin 24 ay içinde yaklaşık 1,2 puana ulaştığı belirtildi.
Eşel mobil uygulamasının olmadığı senaryoda ise petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerindeki etkisinin daha yüksek olduğu ifade edildi.
Alternatif Senaryolar Değerlendirildi
Analizde, 2026 yılı için farklı petrol fiyatı senaryoları da ele alındı. Ortalama Brent petrol fiyatının 70 dolar olduğu bir senaryoda, eşel mobil uygulaması olmadan yıllık enflasyonun 1,9 puan daha yüksek gerçekleştiği belirtildi.
Aynı senaryoda eşel mobil mekanizmasının devrede olması durumunda enflasyondaki artışın 0,6 puanla sınırlı kaldığı ifade edildi.
Brent petrol fiyatının ortalama 90 dolar olduğu durumda ise eşel mobil sisteminin enflasyon üzerindeki düşürücü etkisinin 3,7 puana kadar ulaştığı hesaplandı.
Jeopolitik Gelişmelerin Etkisi
Analizde, son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmelerin petrol fiyatlarında hızlı yükselişe yol açtığına dikkat çekildi. 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulamasının devreye alındığı ve akaryakıt ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi’nde değişikliğe gidildiği hatırlatıldı.
Enflasyon ve Beklentiler Üzerindeki Etki
Akaryakıt fiyatlarının kamuoyu görünürlüğünün yüksek olması nedeniyle beklenti oluşumu ve fiyatlama davranışları açısından önemli bir rol oynadığı vurgulandı.
Analizde, eşel mobil mekanizmasının, enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların enflasyona yansımasını sınırladığı ve bu yönüyle dezenflasyon sürecine katkı sağladığı belirtildi.
