Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan "Finans Hesabı Revizyonları ve Net Hata ve Noksan’a Etkileri" analizi, Ödemeler Dengesi İstatistikleri'ndeki önemli bir kalem olan net hata ve noksanın (NHN) son yıllardaki seyrini ele alıyor. Analizde, özellikle 2021-2022 yıllarında yüksek pozitif değerler alan NHN'nin, 2023 itibarıyla belirgin bir negatif yönde hareket ettiği vurgulanıyor. Bu durumun sebebi ise, kayıt eksikliklerinin ve dış ticaret işlemlerinin kayıtlara tam olarak yansımaması gibi konular olarak sıralanıyor.
Finans Hesabı Revizyonlarının Etkileri
Analizde, NHN'nin ne olduğu ve neden önemli olduğu detaylı bir şekilde açıklanıyor. Farklı veri kaynaklarından elde edilen istatistiklerin oluşturulmasında yaşanan sorunlar, NHN kalemine 'kalıntı' olarak yansıyor. Analizin yazarı Murat Topkaya ve ekibi, NHN’nin negatif birikiminin kayıtlara girmeyen işlemlerden mi yoksa finansal hesaplardaki ölçüm boşluklarından mı kaynaklandığını gündeme getiriyor.
Yurt dışı mevduat varlıklarının derlenmesinde yaşanan güçlükler
İlk revizyon, yurt içi yerleşiklerin yurt dışı mevduat varlıklarının daha doğru bir şekilde hesaplanmasına yönelik. Bu hesaplamada uluslararası verilerin sınırlı olması ve çifte vatandaşlık gibi durumlar nedeniyle yurt dışı mevduatların yanlış kaydedilmesi sorunları ele alınıyor. Bu sorunun çözülmesi amacıyla SWIFT verilerinin kullanıma sunulması, NHN üzerindeki birikimli etkisini eksi 13,3 milyar ABD doları olarak ifade ediyor. Bu, önceki kayıtlarda eksik görülen hareketlerin doğru kalemde gösterilmesi anlamına geliyor.
Türev işlemler ve etkileri
İkinci revizyon, yurt içinde yerleşiklerin yurt dışı yerleşiklerle yaptığı finansal türev işlemlerine dair kar ve zararların hesaplanmasını içermektedir. Bu işlemlerde, kar ve zararların doğrudan kaydedilmesi gerektiği herhangi bir eksiklik NHN yükümlülüğüne neden olabiliyor. Merkezi Kayıt Kuruluşu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verileriyle oluşturulan bir hesaplama altyapısı ile bu veri eksikliklerinin giderilmesine çalışılıyor.
Sonuç ve değerlendirmeler
Revizyonların toplam etkisi, NHN kaleminin birikimli tutarını eksi 34,3 milyar dolardan eksi 14,5 milyar dolara çekti. Bu değişim, yalnızca kayıtların doğru bir şekilde kaydedilmesini sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda cari işlemler hesabında da değişiklik yaratmıyor. Analizde, yeni veri kaynaklarının kullanılmasıyla istatistiklerde destekleyici bir gelişim sağlandığı ve veri kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmaların sürdüğü kaydediliyor.
TCMB’nin bu yaklaşımı, NHN'nin cari işlemler açığı ile ilişkilendirilerek yanıltıcı analizler yapılmasını önlemeyi hedefliyor.
