Küresel petrol piyasalarında yaşanan arz şokuna karşı stratejik rezervlerin devreye alınmasına rağmen, piyasalarda belirsizlik ve kırılganlık devam ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin aldığı karar doğrultusunda piyasaya sunulması planlanan petrolün sevkiyatı başlamış olsa da, etkilerin sınırlı kaldığı görülüyor.
400 Milyon Varillik Rezerv Kararı
IEA üyesi ülkeler, 11 Mart’ta aldıkları kararla acil durum stoklarından toplam 400 milyon varil petrolün piyasaya sunulmasını kararlaştırdı. Bu adım, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından İran’ın Hürmüz Boğazı’nda bazı gemi geçişlerini fiilen engellemesiyle oluşan arz şoku sonrasında geldi.
Küresel petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki aksama, petrol fiyatlarında yükselişe ve piyasalarda tedirginliğe yol açtı.
İlk Sevkiyatlar Asya’ya Ulaştı
IEA Başkanı Fatih Birol, 16 Mart’ta yaptığı açıklamada, rezervlerden çıkan petrolün özellikle Asya piyasalarına ulaşmaya başladığını bildirdi. Birol, Asya-Pasifik bölgesindeki ülkelerin acil durum stoklarından 100 milyon varilin üzerinde petrolü piyasaya sunduğunu belirtti.
Avrupa ülkelerinin de benzer miktarda katkı sağladığı, Amerika kıtasından ise 170 milyon varili aşan arzın devreye girmesinin beklendiği ifade edildi. Ayrıca üretim tarafında 20 milyon varilin üzerinde ek artış öngörüldüğü açıklandı.
Sevkiyatlar Zamana Yayılıyor
Piyasalarda beklenen rahatlamanın henüz görülmemesinde, rezervlerin tamamının aynı anda piyasaya sunulmaması etkili oldu. Sevkiyatların lojistik süreçler, sözleşmeler ve rafineri uyumu gibi nedenlerle zamana yayıldığı belirtiliyor.
Kpler Kıdemli Ham Petrol Analisti Johannes Rauball, sürecin yavaş ilerlediğine dikkat çekti. Rauball, ABD, Kanada ve Japonya gibi başlıca ülkelerin henüz rezervlerinden önemli miktarda petrol serbest bırakmadığını ifade etti.
ABD’den Teslimatlar Nisan-Mayıs Döneminde
Rauball, ilk ham petrol sevkiyatlarının 20 Mart’ta başladığını belirtti. Aynı gün ABD Enerji Bakanlığı’nın Teksas ve Louisiana’daki rezerv sahalarından toplam 45,2 milyon varil ham petrol için 8 şirketle sözleşme yaptığı aktarıldı.
Teslimatların 1 Nisan ile 31 Mayıs tarihleri arasında gerçekleştirileceği ve şirketlere erken sevkiyat seçeneği sunulduğu bildirildi.
Çin Henüz Büyük Ölçekli Karar Almadı
Analizde, Çin’in henüz büyük ölçekli ham petrol stok serbest bırakımı konusunda resmi bir karar almadığı belirtildi. Çinli rafinerilerin kısa vadeli arz açığıyla karşı karşıya olmasına rağmen, ne ticari ne de stratejik rezervlerden geniş çaplı bir salım yapılmadığı ifade edildi.
Bölgesel Arz Kırılganlıkları Öne Çıkıyor
Küresel petrol arzında kırılganlığın özellikle Hürmüz Boğazı’na bağımlı ülkelerde daha belirgin olduğu kaydedildi. Filipinler, Vietnam ve Japonya’nın ham petrol ithalatlarının yaklaşık yüzde 80’inin bu güzergaha bağlı olduğu belirtildi.
Singapur, Güney Kore ve Tayvan’ın da benzer şekilde bu rotaya bağımlı olduğu ifade edildi.
İthalat ve Üretim Dengesi Ülkeler Arasında Farklılık Gösteriyor
Hindistan’ın Rusya’dan ham petrol ithalatını artırdığı, ancak yüksek ithalat bağımlılığı nedeniyle küresel fiyat artışlarından etkilendiği aktarıldı.
Net ihracatçı konumundaki Kanada, ABD ve Brezilya’nın ise güçlü üretim ve düşük ithalat bağımlılığı sayesinde arz kesintilerine karşı daha dayanıklı olduğu belirtildi.
Küresel Salım Planının Dağılımı
Planlanan küresel koordineli stratejik petrol rezervi (SPR) salımlarında toplam 271,7 milyon varilin devlet stoklarından, 116,6 milyon varilin ticari stoklardan ve 23,6 milyon varilin diğer kaynaklardan sağlanması öngörüldü.
Bölgesel dağılıma göre Amerika kıtasından 172,2 milyon varil, Asya/Okyanusya bölgesinden 66,8 milyon varil ve Avrupa’dan 32,7 milyon varil devlet stoklarının devreye alınması planlandı.
Toplam salımın yüzde 72’sinin ham petrol, yüzde 28’inin ise rafine ürünlerden oluşacağı belirtildi.
