Küresel Gıda Piyasalarında Haziran Dengesi
Dünya genelinde gıda emtia fiyatlarındaki dalgalanma haziran ayında da hız kesmedi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından yakından takip edilen uluslararası gıda fiyat endeksi, stratejik ürün gruplarında yaşanan arz-talep değişimleriyle birlikte gerileme trendini korudu. Şeker, tahıl ve süt ürünlerinde gözlenen fiyat düşüşleri, bitkisel yağlar ile et grubundaki yükselişi absorbe ederek küresel endeksi aşağı çekti.
FAO’nun yayımladığı son rapora göre, uluslararası pazarlarda işlem gören gıda ürünlerinin aylık fiyat değişimlerini ölçen Gıda Fiyat Endeksi, haziranda bir önceki aya kıyasla yüzde 0,3 oranında azalarak 130,3 puan seviyesine çekildi. Endeks, aylık bazda düşüş kaydetse de geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında yüzde 2,2’lik bir artışı koruyor.
Karadeniz Hasadı Buğdayı Rahatlattı
Küresel gıda güvenliğinin temel direklerinden olan Tahıl Fiyat Endeksi, haziran ayında yüzde 3,5'lik kayda değer bir düşüş sergiledi. Bu düşüşte aslan payı, dünya buğday piyasalarında yaşanan rahatlama oldu. Özellikle Karadeniz bölgesinde hasat çalışmalarının hız kazanması ve arz görünümünün kuvvetlenmesiyle birlikte küresel buğday fiyatları yüzde 4,4 geriledi. Ayrıca Hürmüz Boğazı'ndaki lojistik akışın normale döneceğine dair olumlu beklentiler de bu azalışı destekleyen bir diğer unsur oldu. Buna karşın, tahıl fiyatları yıllık bazda hâlâ yüzde 2,9 daha yüksek seviyede seyrediyor.
Bitkisel Yağlarda Palmiye, Ette Kümes Hayvanları Baskısı
Tahıl ve şeker gruplarındaki düşüşe tezat oluşturan en belirgin yükseliş bitkisel yağlar ve hayvansal ürünlerde görüldü. Bitkisel Yağ Endeksi, soya yağındaki fiyat düşüşlerine rağmen, palmiye yağındaki güçlü talep ve üretim endişeleri nedeniyle aylık yüzde 3,8 artarak 192 puana ulaştı. Yağ fiyatlarındaki yıllık artış oranı ise yüzde 23,3 gibi çarpıcı bir seviyeye ulaştı.
Diğer taraftan, Et Fiyat Endeksi haziran ayında aylık yüzde 0,4 ve yıllık bazda yüzde 4 artışla 131 puana tırmanarak tarihi bir rekor kırdı. Et fiyatlarının zirve yapmasındaki ana etken, uluslararası piyasalarda kümes hayvanları etine olan yoğun talep ve arz sıkışıklığı oldu.
Şeker Kamışı Fabrikalara Akıyor
Haziran ayının en keskin düşüşü ise tatlandırıcı grubunda yaşandı. Şeker Fiyat Endeksi, aylık bazda yüzde 5,7, yıllık bazda ise yüzde 13,3 gibi büyük bir gerilemeyle 89,7 puana düştü. Bu sert düşüşün arkasında, dünyanın en büyük şeker üreticilerinden Brezilya’daki iç piyasa dinamikleri yer alıyor. Ülkede etanol fiyatlarının ardı ardına düşmesi, üreticileri şeker kamışını yakıt yerine doğrudan şeker üretimine yönlendirmeye teşvik etti ve bu durum küresel piyasada arz fazlası yaratarak fiyatları çökertti. Süt ürünleri cephesinde de talep koşullarındaki zayıflamayla birlikte endeks aylık yüzde 1,5 azalarak 117,4 puana geriledi.
Üretim Tahminleri Güçlü Ancak El Nino Gölgesi Sürüyor
FAO, dünya genelindeki tahıl arz ve talep dengelerine yönelik geleceğe dönük projeksiyonlarını da güncelledi. Kurum, küresel tahıl üretiminin tarihsel olarak en yüksek ikinci seviyeye ulaşacağını öngörüyor. Ancak toplam üretimin 2 milyar 983 milyon tonla, geçen yıl elde edilen rekor seviyenin yüzde 1,9 altında kalması bekleniyor. Arjantin, Brezilya ve Çin’deki güçlü hasat beklentileri üretimi desteklerken; Avustralya’da El Nino hava olayının tarımsal verimliliği son 5 yılın ortalamasının altına itmesi buğday üretim tahminlerini aşağı yönlü baskılıyor. Küresel buğday üretiminin yüzde 4,3 azalarak 806,5 milyon tona gerileyeceği tahmin ediliyor.
Küresel İklim ve Çatışmalar Açlık Riskini Tetikliyor
Fiyatlardaki küresel gevşemeye rağmen gıdaya erişim noktasındaki adaletsizlik ve krizler can yakmaya devam ediyor. FAO raporu, dünya genelinde 31’i Afrika kıtasında olmak üzere tam 41 ülke ve bölgenin gıda arzını sürdürebilmek için acil dış yardıma ihtiyaç duyduğunu ortaya koydu. Bölgesel çatışmalar, siyasi güvensizlik ortamı ve El Nino’nun tetiklediği aşırı hava olayları, özellikle Doğu ve Batı Afrika’da tarımsal ekim süreçlerini baltalıyor. Düşük gelirli ve gıda açığı yaşayan 39 ülkenin tahıl ithalat ihtiyacının önümüzdeki dönemde yüzde 2 artarak 48 milyon tona ulaşması bekleniyor.
