Küresel elektrik talebindeki hızlı artış şebeke yatırımlarını zorunlu kılarken, Uluslararası Enerji Ajansına (IEA) göre mevcut altyapının dijital teknolojilerle daha etkin kullanılması 330 gigavata kadar ek kapasite sağlayabilir.
Aynı kapasitenin şebeke genişlemesiyle oluşturulması ise yaklaşık 100 milyar dolarlık yatırım gerektirebilir. IEA'nın "Elektrik Çağında Şebekelerin Modernizasyonu" başlıklı raporuna göre, küresel elektrik talebi son 10 yılda toplam enerji talebinin yaklaşık iki katı hızla büyüdü. Elektrifikasyon, soğutma ihtiyacı, sanayi ve bazı pazarlarda veri merkezlerinin yaygınlaşması bu artışın başlıca nedenleri arasında yer aldı.
Şebeke yatırımları zorunlu hale geliyor
Beklenen talep artışını karşılamak için küresel şebeke kapasitesinin 2035'e kadar en az yüzde 30 artırılması, yaklaşık 25 milyon kilometrelik hattın sisteme eklenmesi veya mevcut hatların yenilenmesi gerekiyor. Ancak izin süreçleri, tedarik zinciri darboğazları, iş gücü eksikliği ve ekipman maliyetlerindeki artış yeni şebeke yatırımlarının hızını sınırlıyor.
Dijital teknolojilerle kapasite artışı
IEA'ya göre, dinamik kapasite derecelendirmesi, şebeke topolojisi optimizasyonu ve gelişmiş güç akışı kontrolü gibi teknolojilerle mevcut şebekelere 330 gigavata kadar yeni üretim, depolama ve elektrik talebi bağlanabilir. Bu kapasitenin, Fransa ve Güney Kore'nin toplam kurulu elektrik üretim kapasitesine yaklaşık olarak eşdeğer olduğu belirtilirken, aynı kapasitenin şebeke genişlemesiyle sağlanmasının yaklaşık 100 milyar dolarlık yatırım gerektireceği hesaplanıyor.
ABD'de dinamik kapasite derecelendirmesinin yılda 64 milyon dolarlık şebeke sıkışıklığı maliyetini önlediği, Büyük Britanya'da gelişmiş güç akışı kontrolünün 2 gigavattan fazla ilave transfer kapasitesi sağladığı aktarılıyor.
Rapora göre yapay zeka, elektrik talebi ve yenilenebilir üretim tahmini, bakım, planlama ve operasyonel karar desteğinde giderek daha fazla kullanılıyor. IEA'nın 11 iletim ve 14 dağıtım şebekesi işletmecisi olmak üzere 25 işletmeciyle gerçekleştirdiği araştırmada, katılımcıların yüzde 70'i yapay zekayı bakım faaliyetlerinde yaygın şekilde kullandığını belirtirken, gerçek zamanlı operasyonlarda bu oran yüzde 23'te kaldı.
Yapay zekanın gerçek zamanlı operasyonlarda daha sınırlı kullanılmasının başlıca nedenleri arasında açıklanabilirlik, denetlenebilirlik, hesap verebilirlik ve siber güvenlik gereksinimleri gösterildi. IEA, dijital teknolojilerin yaygınlaştırılması için düzenleyici çerçevenin geliştirilmesi, veri altyapısının güçlendirilmesi, nitelikli insan kaynağının artırılması ve yapay zeka uygulamalarında güvenlik ile hesap verebilirliğin sağlanmasını önerdi.
