Enerji dönüşüm sürecinin etkileriyle birlikte kritik mineral talebi küresel ölçekte hızla artış gösteriyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yayımlanan raporlara göre, bu talep son yıllarda ortalama yüzde 10 oranında artış kaydetti. Özellikle enerji sektörü, bakır, lityum, nikel, kobalt, grafit ve nadir toprak elementleri gibi temel minerallere olan talebi ciddi şekilde artırdı. Örneğin, 2025 yılı itibarıyla enerji sektöründeki talep artışının yaklaşık yüzde 75'inin buradan kaynaklanması bekleniyor.
Kritik minerallerdeki arz güvenliği tehditleri
IEA'nın raporunda dikkat çekilen bir diğer konu, üretim ve rafinajın belirli ülkelerde yoğunlaşması sonucunda oluşan arz güvenliği tehditleri. Son yıllarda Çin ve Endonezya'nın rafine üretimindeki artışları, bu iki ülkenin dünya pazarındaki hakimiyetini artırmaktadır. 2023-2025 döneminde toplam rafine arz artışının dörtte üçünden fazlasının bu iki ülkeden geldiği görülüyor.
Rezervlerin artışı arz riskini gidermiyor
Rapor ayrıca, enerji minerallerine yönelik rezervlerde önemli bir artış yaşandığını göstermekte. Ancak bu durum, arz sorunlarını ortadan kaldırmıyor. Türkiye Kritik Mineral İnisiyatifi Kurucusu Sait Uysal, elektrikli araçların yanı sıra yenilenebilir enerji yatırımının da kritik minerallere olan talebi artırdığını vurguladı. Uysal, "2035 yılına kadar hiçbir iptal ya da gecikme olmasa bile kritik minerallerin bazılarında açık oluşması bekleniyor" şeklinde uyarıyor.
Ayrıca Uysal, coğrafi kırılganlık konusuna da dikkat çekiyor. Baskın tedarikçi yerine alternatif kaynaklar geliştirmenin önemine vurgu yaparak, "Arz darboğazı artık bir ihtimal değil, mevcut yatırım eğilimi değişmediği sürece programlanmış bir sonuç" değerlendirmesinde bulundu.
