Türkiye’de yerel üretimi canlandırmak, kırsal kalkınmayı tetiklemek ve küçük sermayeleri küresel pazarlarla buluşturmak amacıyla faaliyet gösteren kooperatifler, Türkiye ekonomisinin dışa açılan kapısı haline geldi. Dayanışma kültürünü ticari başarıyla harmanlayan bu yapılar, özellikle son yıllarda sergiledikleri ihracat performansıyla göz dolduruyor. "6 Temmuz Uluslararası Kooperatifler Günü" bu yıl "Barışçıl Bir Dünya İçin Kooperatifler" temasıyla kutlanırken, Türkiye'deki kooperatiflerin ekonomik istikrara ve toplumsal refaha sunduğu katkı verilerle gözler önüne serildi.
5 Ayda 47 Milyon Dolarlık Dış Satım Başarısı
Yerel üreticilerin bir araya gelerek maliyetleri düşürmesini ve finansmana daha kolay erişmesini sağlayan kooperatif ekosistemi, dış ticaret dengesinde stratejik bir aktör konumuna yükseldi. Geçmiş yıllarda sınırlı bir yerel pazar ağına hitap eden bu yapılar, günümüzde küresel rekabetin bir parçası durumunda. 2019 yılında kooperatifler eliyle yapılan ihracat 61,2 milyon dolar seviyesindeyken, geçen yıl bu rakam 96,2 milyon dolara ulaştı. Yükseliş trendi bu yıl da hız kesmedi; ocak-mayıs dönemini kapsayan ilk 5 ayda kooperatifler, ülke ekonomisine 47 milyon dolarlık ihracat geliri kazandırdı.
İhracatçı Kooperatif Sayısında Büyük Sıçrama
Küresel pazarlara açılan kooperatiflerin sadece gelir bazında değil, sayısal olarak da ciddi bir ivme yakaladığı görülüyor. 2019 yılında Türkiye genelinde yalnızca 12 kooperatif yurt dışına ürün satabilirken, geçen yıl bu sayı 55'e çıktı. Bu yılın ilk 5 aylık verilerine bakıldığında ise dış satım gerçekleştiren kooperatif sayısının 73'e ulaşarak yeni bir rekora imza attığı belirlendi. Ticaret Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'de şu an 46 farklı türde yaklaşık 50 bin kooperatif faaliyet gösteriyor. 708 aktif kooperatifle Ankara zirvede yer alırken; başkenti 686 kooperatifle İzmir, 493 ile İstanbul, 373 ile Muğla ve 341 ile Antalya takip ediyor.
Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle Dijital ve Kurumsal Dönüşüm Dönemi
Kooperatiflerin küresel pazarda daha dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması amacıyla devlet kademesinde stratejik adımlar atılmaya devam ediyor. Bu kapsamda Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan "2025-2029 Türkiye Kooperatifçilik Stratejisi ve Eylem Planı"na ilişkin Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, sektörün geleceğini şekillendiriyor. Plan doğrultusunda, kooperatiflerin yenilikçi ve rekabetçi bir kimlik kazanması, kurumsal ve mali kapasitelerinin artırılması ve en önemlisi dijital dönüşüm süreçlerinin hızlandırılması hedefleniyor.
KOOP-DES Hibelerinde Rekor Artış: Kadın Üreticiye Tam Destek
Kooperatiflerin üretim kapasitesini artırmak adına 2020 yılından bu yana uygulanan Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı (KOOP-DES), üreticilere can suyu olmaya devam ediyor. bugüne kadar 848 kooperatifin 907 projesine toplamda 151,5 milyon lira hibe desteği sağlandı. Ayrıca Kredi Garanti Fonu (KGF) ve TESKOMB işbirliğiyle 4,5 milyar liralık dev bir kredi paketi de kooperatiflerin kullanımına sunuldu.
Yeni dönemde KOOP-DES destek limitlerinde de ciddi artışlara gidildi:
Yatırım ve Ekipman Desteği: Makine, ekipman ve özellikle ortaklarının en az %90'ını kadınların oluşturduğu kreş, çocuk kulübü, yaşlı/engelli bakım merkezi gibi yatırımlarda demirbaş alım destek sınırı 400 bin liradan 1 milyon liraya yükseltildi.
Pazarlama ve Tanıtım Desteği: Fuar ve sergi katılımları için verilen destek üst limiti 60 bin liradan 150 bin liraya çıkarıldı.
İstihdam Desteği: Kooperatiflerin nitelikli personel istihdam edebilmesi adına sağlanan katkı, tek personel için yıllık 420 bin liraya, iki personel için ise toplamda 840 bin liraya ulaştırıldı.
Yapılan bu yapısal reformlar ve artan finansal teşvikler sayesinde, Türkiye’deki küçük üreticilerin kooperatif çatısı altında birleşerek önümüzdeki dönemde dünya pazarlarında çok daha aktif ve güçlü bir rol oynaması bekleniyor.
