Dünya enerji arzının şah damarı konumundaki Hürmüz Boğazı’nda haftalardır süren askeri ve ticari kilitlenme, bölgesel diplomasi hamleleriyle aşılmaya çalışılıyor. Tahran ve Maskat yönetimleri, boğazdaki yetki alanları, geçici geçiş koridoru ve gelir paylaşımı başlıklarında mutabakata vardıklarını bildirdi. Ancak Tahran yönetimi, bölgesel pürüzlerin giderilmesine rağmen su yolunun ticari trafiğe tam kapasiteyle açılması için ABD’nin 17 Haziran’da varılan anlaşma şartlarına uyması gerektiğini açıkça belirtti.
Savaşın Gölgesinde Kapanan Vanalar ve 120 Doları Aşan Petrol
Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarıyla tırmanan gerilim, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararıyla küresel bir enerji krizine dönüştü. Savaş öncesinde günlük 20 milyon varilden fazla ham petrol ve türevinin taşındığı 33 kilometre genişliğindeki dar geçit, çatışmaların hedefi haline geldi. İran Devrim Muhafızları’nın boğazı kapatması ve ABD’nin misilleme olarak başlattığı deniz ablukası, küresel piyasalarda Brent petrolün varil fiyatını süratle 120 doların üzerine taşıdı.
Anlaşma Sağlandı Ancak Taahhüt Kriz Çıkardı
Pakistan arabuluculuğunda 17 Haziran’da sağlanan geçici ateşkeste İran, 60 gün süreyle boğazı geçiş ücreti almadan açmayı kabul etmiş; ABD ise deniz ablukasını esnetip Tahran’ın yaklaşık 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığını serbest bırakma sözü vermişti. Ancak ABD tarafının mali taahhütleri yerine getirmemesi ve Umman kara sularından alternatif rota belirlemesi gerilimi yeniden tırmandırdı. Temmuz ortasında tekrarlanan sıcak çatışmaların ardından Tahran, geçiş koridorunu ikinci kez tamamen kapattı.
Tahran ve Maskat’tan Geçici Rota Hamlesi
Boğazın geleceğine dair belirsizlik sürerken İran ve Umman, kıyıdaş iki ülke olarak yaklaşık bir aydır sürdürdükleri müzakereleri tamamladı. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ile Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Muhibbi, sürecin detaylarını duyurdu:
Geçici Koridor: Girişi İran, çıkışı ise kısmen Umman kara sularından sağlanan yaklaşık 7 mil genişliğinde özel bir geçici hat tasarlandı.
Gelir Paylaşımı ve Ücret: İki ülke boğaz sularındaki paylar ve olası denizcilik hizmetleri gelirlerinin bölüşümü konusunda anlaştı.
Güney Koridoruna Kilit: Yeni düzenlemeyle birlikte Umman tarafındaki güney koridoru tamamen kapatılacak.
Devrim Muhafızları: "ABD Şartları Kabul Etmezse Hürmüz Açılmaz"
Tuğgeneral Hüseyin Muhibbi, Umman ile varılan teknik uzlaşmanın doğrudan "boğazın trafiğe açılması" anlamına gelmediğini vurguladı. ABD’nin süreci sabote etmeye çalıştığını öne süren Muhibbi, şart yerine getirilmeden geçiş izni verilmeyeceğini belirterek; deniz ablukasının tamamen kaldırılması, İran varlıklarının serbest bırakılması ve bölgesel askeri operasyonların sonlandırılması gerekliliğini altını çizdi.
Ticari Trafikte Bıçak Kesildi
Küresel deniz trafiği verileri, varılan geçici koridor anlaşmasına rağmen Hürmüz’deki durumun vehametini gözler önüne seriyor. Normal şartlarda günde ortalama 120 ila 140 arasında ticari geminin geçtiği su yolundan son günlerde günlük yalnızca 5 ila 10 gemi geçiş yapabiliyor. Bölgedeki uzmanlar, Tahran-Maskat arasındaki teknik koridor anlaşmasının ticari akışa sınırlı bir soluk getirebileceğini, ancak küresel ticaretin eski ritmine dönmesinin doğrudan Washington-Tahran hattındaki nihai uzlaşıya bağlı olduğunu ifade ediyor.
