Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), "Girişim Özelliklerine Göre Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri 2024" raporunu kamuoyuyla paylaştı. Verilere göre, Türkiye’nin hizmet ticaretinde büyük ölçekli girişimlerin hakimiyeti dikkat çekiyor. 2024 yılında gerçekleşen toplam hizmet ihracatının yüzde 62,3’ü, hizmet ithalatının ise yüzde 56’sı çalışan sayısı 250 ve üzerinde olan büyük ölçekli girişimler tarafından gerçekleştirildi.
Girişim Ölçeklerine Göre İhracat ve İthalat Dağılımı
Hizmet ihracatı yapan girişimlerin sayısal dağılımı ile ticaret hacimleri arasında ters orantı gözlemlendi. Toplam hizmet ihracatı yapan girişimlerin yüzde 74,3’ünü, 1-9 kişi çalıştıran mikro ölçekli girişimler oluşturdu. Ancak bu grubun toplam ihracattaki payı yüzde 8,7 seviyesinde kaldı.
Diğer ölçeklerdeki girişimlerin performansları ise şu şekilde gerçekleşti:
Küçük ölçekli girişimler (10-49 çalışan): İhracat payı yüzde 12,3.
Orta ölçekli girişimler (50-249 çalışan): İhracat payı yüzde 16,4.
Büyük ölçekli girişimler (250+ çalışan): İhracat payı yüzde 62,3.
İthalat tarafında ise mikro ölçekli girişimler, ithalatçıların yüzde 53,2’sini oluştururken toplam ithalatın yüzde 7,9’unu yaptı. Küçük ölçekli girişimlerin ithalattaki payı yüzde 7,2, orta ölçekli girişimlerin payı ise yüzde 17,7 olarak kayıtlara geçti. Hizmet ithalatı yapanların yalnızca yüzde 4,6’sını temsil eden büyük ölçekli girişimler, ithalatın yüzde 56’sını sırtladı.
Ulaştırma ve Depolama Sektörü Liderliğini Korudu
Sektörel bazda yapılan incelemede, ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin hizmet ticaretindeki baskın rolü öne çıktı. Toplam 60 milyar 913 milyon dolar olarak gerçekleşen hizmet ihracatının 40 milyar 252 milyon dolarlık kısmını, ana faaliyeti ulaştırma ve depolama olan girişimler sağladı. Bu rakam, toplam ihracatın yüzde 66,1’ine tekabül etti.
Diğer önemli sektörlerin ihracat rakamları ise şöyle sıralandı:
Bilgi ve iletişim: 5 milyar 906 milyon dolar.
İmalat sanayisi: 4 milyar 284 milyon dolar.
Finans ve sigorta: 2 milyar 929 milyon dolar.
Hizmet ithalatında ise 48 milyar 462 milyon dolarlık toplam hacmin 12 milyar 752 milyon doları imalat sanayisi girişimleri tarafından yapıldı. Toptan ve perakende ticaret sektörü 9 milyar 660 milyon dolar, finans ve sigorta sektörü 3 milyar 826 milyon dolar, bilgi ve iletişim sektörü ise 2 milyar 728 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirdi.
Sermaye Kontrolü ve Yabancı Girişimlerin Etkisi
Hizmet ticaretinde taşımacılık hizmetleri en yüksek payı alırken, bu alandaki ihracatın yüzde 90,2’si, ithalatın ise yüzde 76,2’si Türkiye kontrolündeki girişimlerce yapıldı. Genel tabloda hizmet ihracatının yüzde 18,8’i, ithalatının ise yüzde 32’si yabancı kontrollü girişimlerin elinde bulunuyor.
Sektörel detaylarda, "diğer iş hizmetleri" ihracatında Türkiye kontrollü girişimler yüzde 58,1 pay alırken, yabancı kontrollü girişimlerin payı yüzde 41,9 oldu. Telekomünikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetleri alanında ise yabancı kontrollü girişimlerin ağırlığı daha belirgin hissedildi; bu alandaki ihracatın yüzde 51,4’ü, ithalatın ise yüzde 32,3’ü yabancı sermayeli yapılar tarafından gerçekleştirildi.
