Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2025 yılı nisan dönemine ilişkin "Reel Efektif Döviz Kuru Gelişmeleri" raporunu yayımladı. Paylaşılan resmi verilere göre, 2025=100 bazlı reel efektif döviz kuru endeksi, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) bazında nisan ayında bir önceki aya kıyasla 1,59 puanlık bir artış kaydetti. Bu yükselişle birlikte mart ayında 104,71 seviyesinde bulunan endeks, nisan ayı itibarıyla 106,30 düzeyine ulaştı.
Yİ-ÜFE Bazlı Endeks ve Yıllık Değişim Verileri
Aynı dönem verileri incelendiğinde, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) bazlı reel efektif döviz kuru endeksinde de yukarı yönlü bir hareketlilik gözlendi. Yİ-ÜFE bazlı endeks, nisan ayında bir önceki aya kıyasla 0,64 puan artış göstererek 102,16 seviyesine çıktı. Bu veriler, Türk lirasının reel değerindeki değişim seyrini üretici fiyatları açısından da ortaya koydu.
Türk lirasının yıllık bazdaki değer değişimi incelendiğinde ise geçen yılın aynı dönemine oranla belirgin bir artış yaşandığı görüldü. TCMB verilerine göre Türk lirası, bir önceki yılın nisan ayına kıyasla TÜFE bazında 5,80 puanlık bir artış sergilerken, Yİ-ÜFE bazında ise 3,04 puanlık bir değer kazancı yaşadı. Yıllık veriler, reel efektif döviz kurunun her iki endeks türünde de geçen yıla göre daha yüksek bir seviyede dengelendiğini gösterdi.
Endeks Değişimine Etki Eden Bileşenler ve Kur Hareketleri
Merkez Bankası tarafından yapılan teknik değerlendirmede, reel efektif döviz kuru endeksindeki (REK) artışın temel kaynağına ilişkin ayrıntılar verildi. Değerlendirmede, endeksteki yükselişin temel olarak TÜFE’deki artıştan kaynaklandığı belirtildi. TÜFE bazlı REK endeksine etki eden bileşenler detaylandırıldığında, Türk lirası karşısında yabancı para birimlerinin nominal değer kazandığı saptandı.
Buna göre, nisan ayında Türk lirası karşısında ABD doları ortalama yüzde 1,31 oranında değer kazanırken, avro ortalama yüzde 2,20 oranında değer kazandı. Aynı dönemde yurt içi fiyat endekslerindeki değişim ise döviz kurlarındaki artışın üzerinde gerçekleşti. TÜFE bir önceki aya göre yüzde 4,18 artış gösterirken, Yİ-ÜFE yüzde 3,17 oranında yükseldi.
Endeksi Azaltıcı ve Artırıcı Faktörlerin Analizi
TCMB'nin analizinde, endeks değerini etkileyen zıt yönlü faktörler üzerinde duruldu. Türkiye’deki Tüketici Fiyat Endeksi’nde meydana gelen değişimin, reel efektif döviz kuru endeksindeki artışa katkıda bulunan ana unsur olduğu kaydedildi. Buna karşılık, dünya TÜFE sepeti ile nominal kur sepetindeki değişimlerin ise endeks üzerinde azaltıcı yönde bir etki yarattığı belirtildi.
Reel efektif döviz kuru, Türk lirasının satın alma gücünün yabancı para birimleri karşısındaki nispi fiyat değişimleriyle düzeltilmiş halini temsil etmektedir. Nisan ayı itibarıyla ortaya çıkan 106,30 seviyesi, yerel fiyat artışlarının döviz kurlarındaki artıştan daha yüksek seyretmesi sonucu endeksin yukarı yönlü ivmesini koruduğunu belgeledi.
