100 Günlük Savaşın Ağır Faturası
Ortadoğu'da 28 Şubat 2026 itibarıyla fitili ateşlenen ABD/İsrail-İran savaşı, geride kalan 100 günde yalnızca insani bir trajediye yol açmakla kalmadı; küresel ekonomi ve ticaret ağlarında da derin çatlaklar oluşturdu. İran’ın stratejik hamlesiyle Hürmüz Boğazı'nda ticari trafiğin durma noktasına gelmesi, dünya genelinde ham madde ve enerji arzını adeta felç etti. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 20’si, tarımsal üretimin can damarı olan gübrenin yüzde 30’u ve kükürt arzının yarısı bu lojistik kilidin ardında mahsur kaldı.
"Tarihin En Büyük Enerji Krizi" Kapıda
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol’un "tarihin en büyük enerji krizi" olarak nitelendirdiği bu süreç, arz-talep dengesini tamamen altüst etti. Piyasalar nisan ayında günlük 104 milyon varillik bir tüketime ihtiyaç duyarken, tedarik kanalları ancak 95,1 milyon varilde kaldı. Körfez bölgesindeki petrol üreticilerinin savaştan ötürü günlük kaybı 14,4 milyon varili bulurken, bu sıkışıklık fiyat etiketlerine doğrudan yansıdı. Brent petrolün varil fiyatı çatışma öncesine kıyasla yüzde 30, Avrupa’daki doğal gaz fiyatları ise yüzde 50 oranında daha pahalı alıcı buluyor.
Nakliye ve Enflasyon Baskısı Artıyor
Deniz taşımacılığındaki kriz, navlun ve girdi maliyetlerini doğrudan tetikliyor. Dünya Deniz Taşımacılığı Konseyi verilerine göre, gemi yakıt maliyetleri savaşın başlangıcından bu yana yüzde 59 arttı. Hürmüz Boğazı çevresinde mahsur kalan ticari filolar nedeniyle taşımacılık kapasitesi daralırken, yükselen maliyetler küresel enflasyon beklentilerini yeniden tırmandırdı. İhracat ve ithalat dengesi bozulan çok sayıda ülke, yükselen girdi maliyetleri karşısında büyüme hedeflerini revize etmek zorunda kalıyor.
OECD Senaryoları: Küresel Ekonomide 700 Milyar Dolarlık Tehdit
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından hazırlanan projeksiyonlar, krizin süresine bağlı olarak iki farklı senaryoyu ortaya koyuyor. Savaşın görece kısa sürmesi durumunda, 2025 yılında yüzde 3,4 olan küresel ekonomik büyümenin bu yıl yüzde 2,8’e gerileyeceği tahmin ediliyor. Yaklaşık 118 trilyon dolarlık dünya ekonomisi için bu 0,6 puanlık kayıp, en az 700 milyar dolarlık bir ekonomik daralma anlamına geliyor. Ancak krizin uzaması ve lojistik hatların kapalı kalmaya devam etmesi halinde, büyümenin bu yıl yüzde 2,1’e, önümüzdeki yıl ise yüzde 1,8’e kadar çakılabileceği uyarısı yapılıyor.
Fitch Ratings: Temmuz Ayından Önce Normale Dönüş Zor
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings de petrol şokunu gerekçe göstererek küresel büyüme tahminini yüzde 2,4’e çekti. Kurumun analizlerine göre, 14 haftadır ticarete kapalı olan Hürmüz Boğazı’nın temmuz ayından önce açılması beklenmiyor. Bu durum, önümüzdeki iki ay boyunca petrol stoklarının daha da eriyeceğine ve piyasaların daha çok sıkışacağına işaret ediyor. Öte yandan, yapay zekaya yönelik teknoloji yatırımlarının sunduğu güçlü ivme, özellikle Asya pazarındaki ihracatı destekleyerek küresel çöküşü bir nebze de olsa frenliyor.
Ticaret Hacminde Sert Fren ve Kırılgan Ekonomiler için Ek Yük
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ve Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) verileri, ticaretteki yavaşlamayı gözler önüne seriyor. 2025’te yüzde 4,6 büyüyen küresel ticaretin, bu yıl yüzde 1,9 seviyesine kadar gerilemesi bekleniyor. Özellikle yılın ikinci ve üçüncü çeyreğinde Körfez ülkeleriyle yapılan ticarette keskin düşüşler öngörülüyor.
Bu tablonun en ağır faturası ise gelişmekte olan petrol ithalatçısı ülkelere kesiliyor. UNCTAD, ekonomik olarak en kırılgan grupta yer alan 75 ülkeden 65'inin net petrol ithalatçısı olduğunu hatırlatıyor. Günlük 3 doların altında bir gelirle yaşam mücadelesi veren 1 milyardan fazla insanın yaşadığı bu coğrafyalara, artan petrol fiyatları sebebiyle yıllık 20 milyar dolardan fazla ek bir ithalat faturası bineceği hesaplanıyor.
