Küresel enerji ve ticaret taşımacılığının en kritik rotalarından biri olan Hürmüz Boğazı, ABD ve İran arasında varılan tarihi mutabakatın ardından kapılarını yeniden ticari gemilere açmaya hazırlanıyor. Ancak askeri hareketliliğin kalıcı olarak sonlandırılmasına rağmen, denizcilik sektöründe suların hemen durulması beklenmiyor. Sektör temsilcileri ve analistler, boğazdaki nakliye trafiğinin savaş öncesi normal seyrine dönmesinin en az birkaç aylık bir zamana yayılacağını öngörüyor.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in uluslararası kamuoyuna duyurduğu uzlaşı kapsamında, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonlar derhal durduruldu. Sürecin lojistik ayağına ilişkin takvimi ise ABD Başkanı Donald Trump paylaştı. Trump, yürütülen yoğun mayın temizleme faaliyetlerinin ardından Hürmüz Boğazı'nın 19 Haziran Cuma günü itibarıyla ticari geçişlere tamamen açılacağını ilan etti.
Savaş Dönemi Boğazı "Hayalet Koridora" Çevirdi
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) tarafından paylaşılan veriler, 28 Şubat'ta başlayan çatışmaların küresel ticarete vurduğu darbeyi gözler önüne seriyor. Savaş öncesinde günde ortalama 130 ticari geminin güvenle geçtiği stratejik su yolu, çatışmaların başlamasıyla birlikte adeta sessizliğe gömüldü. Trafiğin yüzde 90'ın üzerinde azaldığı bu dönemde, bazı günler boğazdan yalnızca tek bir geminin geçebildiği kayıtlara geçti.
Mutabakatın resmen ilan edildiği 15 Haziran'da da boğaz üzerindeki temkinli bekleyiş sürdü. Veri analitik şirketi Kpler'in derlediği bilgilere göre, anlaşmanın ilk gününde Hürmüz Boğazı'nı sadece 3 ticari gemi kullandı. Irak'tan Umman'a giden Saint Kitts and Nevis bayraklı kuru yük gemisi Kaiser, İran'dan yük alan Honduras bayraklı petrol tankeri Argo Maris ve İran'a çelik taşıyan Sierra Leone bayraklı Momentum Phonix, güvenli "İran rotasını" kullanarak boğazı geçen ilk gemiler oldu. Anlaşmanın hemen öncesindeki günlerde ise günlük geçiş sayıları 1 ila 7 gemi arasında seyrediyordu.
Sektör Temsilcileri Temkinli: "Risk Seviyesi Hala Kritik"
Askeri operasyonların bitmesi, denizcilik sigortacıları ve küresel taşımacılık devleri için risklerin tamamen sıfırlandığı anlamına gelmiyor. Baltık ve Uluslararası Denizcilik Konseyi (BIMCO), bölgedeki serseri mayın tehdidinin denizciler için hala ciddi bir endişe kaynağı oluşturduğunu ve bölgenin risk kategorisinde kalmaya devam ettiğini vurguluyor. Benzer şekilde, İngiltere Deniz Ticaret Örgütü de Hürmüz Boğazı ve çevresindeki deniz güvenliği tehdit seviyesini "kritik" aşamada tutmayı sürdürüyor.
Körfez'de 500 Gemilik Dev Kuyruk
Boğazın açılmasıyla birlikte lojistik operasyonların önündeki ilk büyük sınav, Körfez'de biriken dev filo olacak. Halihazırda Hürmüz'den geçmek için sıra bekleyen ticari gemi sayısının 500 civarında olduğu tahmin ediliyor. Yaklaşık 100 günlük bir duraksamanın ardından bu yoğunluğun eritilmesi için zamana ihtiyaç var.
Uzmanların öngördüğü kademeli normalleşme senaryosuna göre ilk 30 günlük yol haritası şöyle şekilleniyor:
Öncelik Tankerlerin: Bölgede yüküyle bekleyen 118 petrol ve gaz tankerinin, mutabakatın uygulanmasında sorun çıkmaması halinde 10-15 gün içinde boğazdan geçirilmesi planlanıyor.
Günlük Hacim Artışı: İlk ayın sonunda boğazdan geçen günlük gemi sayısının 15'ten 40'a çıkması bekleniyor. Bu trafiğin yaklaşık yüzde 60'ını yine enerji tankerleri oluşturacak.
Yüzde 50 Kapasite: Alınan tüm önlemlere ve yoğun çabaya rağmen, boğazdaki hareketliliğin ilk 30 günde ancak savaş öncesi seviyesinin yarısına (yüzde 50'sine) ulaşabileceği hesaplanıyor.
Tam Normalleşme İçin En Az 3 Ay Gerekiyor
Kpler Denizcilik Risk ve Uyum Müdürü Dimitris Ampatzidis, konuya ilişkin hazırladığı analizde koridorun fiziken açılmasının lojistik dişlilerin hemen hızlanması adına yeterli olmayacağına dikkat çekti. Ampatzidis, değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Boğazın yeniden açılması, trafiğin bir anda eski ritmine kavuşacağı anlamına gelmez. Körfez'de bekleyen yaklaşık 500 geminin bölgeden tahliye edilmesi, rotalarını tamamlaması ve yeni işler için geri dönmesi lojistik açıdan zaman alacaktır. Bu geri dönüş zincirinin tamamlanması rahatlıkla 2 ila 3 ayı bulabilir. Hatta Orta Doğu'nun bazı limanlarındaki üretim ve ihracat süreçlerinin eski kapasitesine ulaşması, yerel operasyonel şartlara bağlı olarak çok daha uzun bir zamana yayılabilir."
Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı'nın diplomatik ve askeri olarak çözüme kavuşması küresel piyasalara nefes aldırsa da, ticaret hatlarının eski güven ve hız seviyesine ulaşması için denizcilik sektörünün bir süre daha "kademeli ve temkinli" adımlarla ilerlemesi gerekecek.
