Orta Doğu coğrafyasında son dönemde yaşanan askeri ve siyasi hareketlilik, yalnızca sınırları değil, küresel finans sisteminin rotasını da derinden sarsıyor. Yılın ilk aylarında ABD ve İsrail’in İran’a yönelik adımlarıyla tırmanan, ardından karşılıklı misillemelerle büyüyen gerilim, diplomatik arabuluculuk çabalarına rağmen ekonomik görünüme gölge düşürmeye devam ediyor. İsviçre’de yürütülen müzakereler ve sağlanan hassas ateşkes ortamı masada kalıcı bir barış umudunu diri tutsa da küresel piyasalar riskleri fiyatlamayı sürdürüyor.
Dünya enerji ticaretinin kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı üzerinde sallanan jeopolitik riskler, petrol fiyatlarını yukarı yönlü tetiklerken; bu durum küresel çapta yeni bir enflasyon dalgası beklentisi yarattı. Yaşanan bu gelişmeler, yıl başında "faiz indirim döngüsüne" girmeye hazırlanan küresel merkez bankalarının planlarını altüst ederek, paranın patronlarını çok daha sert ve korumacı, yani "şahin" bir duruş sergilemeye zorladı.
Fed’in Rotası Tersine Döndü: İndirim Değil Artış Kapıda
Küresel finansın dümenindeki ABD Merkez Bankası (Fed), jeopolitik krizin etkilerini en derinden hisseden kurumların başında geliyor. Savaş öncesi senaryolarda yıl sonuna kadar en az iki faiz indirimi yapacağı öngörülen Fed, ani bir dönüşle faiz oranlarını yüzde 3,5-3,75 bandında sabit tuttu. Ancak asıl sinyal bankanın gelecek projeksiyonlarında gizliydi.
Yıl sonu faiz tahminini yüzde 3,8’e yükselten Fed, masadaki 18 yetkilisinden 9’unun bu yıl içinde yeni bir faiz artışına yeşil ışık yakmasıyla sıkı duruşunu ilan etti. Fed’in yeni başkanı Kevin Warsh, yüzde 2’lik enflasyon hedefinden ödün vermeyeceklerinin altını çizerek; iletişimden bilançoya, verimlilikten istihdama kadar 5 kritik alanda yeni çalışma grupları kurulacağını açıkladı. Bu hamle, ABD’nin uzun vadeli yüksek faiz patikasına girdiğinin en net kanıtı oldu.
Avrupa’da Sürpriz Faiz Hamlesi, İngiltere Beklemede
Orta Doğu kaynaklı enerji şoklarından en hızlı etkilenen bölge olan Avro Bölgesi’nde ise Avrupa Merkez Bankası (ECB) radikal bir karara imza attı. Enflasyonist baskıların büyümesini engellemek isteyen ECB, Eylül 2023’ten bu yana ilk kez faiz artırım düğmesine basarak refinansman faizini yüzde 2,40’a, mevduat faizini ise yüzde 2,25’ye çekti. Banka bir yandan fiyat istikrarını korumaya çalışırken, diğer yandan bölgenin 2026 büyüme tahminini yüzde 0,8’e düşürerek ekonomik durgunluk ile enflasyon arasında ne kadar hassas bir çizgide yürüdüğünü gözler önüne serdi.
İngiltere Merkez Bankası (BoE) ise şimdilik temkinli kalmayı tercih ederek politika faizini yüzde 3,75 seviyesinde tuttu. Ancak karar metni, banka içinde de çatlakların başladığını ve iki üyenin faiz artışı yönünde oy kullandığını ortaya koydu. BoE, mayıs ayında gerileyen enflasyona rağmen enerji krizinin etkilerinin sürdüğünü belirterek, Orta Doğu’daki durumun görünüm üzerindeki en büyük belirsizlik kaynağı olduğunu vurguladı.
Asya’da Tarihi Adımlar: Japonya’dan 31 Yılın Zirvesi
Küresel şahinleşme dalgası, geleneksel olarak ultra gevşek para politikalarıyla bilinen Asya Pasifik bölgesine de sıçradı. Japonya Merkez Bankası (BoJ), artan petrol fiyatları ve maliyet baskılarına karşı tarihi bir adım atarak politika faizini yüzde 1’e yükseltti. Bu oran, ülkede son 31 yılda görülen en yüksek faiz seviyesi olarak kayıtlara geçti. BoJ, tahvil piyasasındaki oynaklığa karşı müdahale esnekliğini koruyacağını belirterek parasal normalleşme sürecine kararlılıkla devam edeceğinin mesajını verdi. Çin ise ekonomik dengelerini korumak adına gösterge niteliğindeki 1 ve 5 yıllık kredi faiz oranlarında (LPR) herhangi bir değişikliğe gitmeyerek mevcut seviyeleri korudu.
TCMB Jeopolitik Oynaklığa Karşı Temkinli Duruşunu Kordu
Küresel merkez bankalarının şahin hamleler yaptığı bu dönemde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) da iç ve dış dinamikleri gözeterek stratejik bir beklemeyi tercih etti. Para Politikası Kurulu, politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit tutma kararı aldı.
TCMB’den yapılan açıklamada, nisan ayındaki yükselişin ardından mayısta enflasyonun ana eğiliminde bir miktar gerileme gözlendiği belirtildi. Ancak banka, Orta Doğu’daki jeopolitik risklerin enerji fiyatlarında yarattığı oynaklığa dikkat çekerek, iç talepteki zayıflama ve iktisadi faaliyetteki yavaşlama sinyalleri doğrultusunda sıkı ve temkinli duruşun korunacağının mesajını net bir şekilde verdi.
