Küresel Ticarette Savaş Depremi: Spot Navlun Fiyatları 100 Günde Uçuşa Geçti
Orta Doğu'da patlak veren jeopolitik kriz, küresel deniz ticaretinin ana damarlarını tıkamaya devam ediyor. 28 Şubat'ta başlayan askeri hareketlilik ve çatışma ortamı, deniz taşımacılığında kartların yeniden dağıtılmasına yol açtı. Stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğinin normal seviyelerin yüzde 90 altında seyretmesi, spot konteyner piyasasında fiyat patlamasını beraberinde getirdi. Savaşın 100. gününe yaklaşırken küresel navlun fiyatları ortalama yüzde 80 artarak son bir yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Denizcilik araştırma ve danışmanlık kuruluşu Drewry tarafından yayınlanan Dünya Konteyner Endeksi verilerine göre, krizin hemen öncesinde (26 Şubat) 1899 dolar seviyesinde olan 40'lık konteynerin gösterge fiyatı, haziran ayı itibarıyla 3 bin 433 dolara kadar tırmandı. Bu hamleyle birlikte endeks, geçen yılın haziran ayından bu yana görülen en yüksek maliyet yükünü küresel ticaretin omuzlarına bindirmiş oldu.
Hürmüz'de Kilitlenen Gemiler ve Transpasifik Rotalarında Rekor Artış
Fiyatlardaki bu agresif yükseliş trendinde, Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan ya da rotasını değiştirmek zorunda kalan konteyner gemileri nedeniyle yaşanan ciddi kapasite daralması başrolü oynuyor. Özellikle Transpasifik ve Asya-Avrupa hatlarında navlun ücretleri kelimenin tam anlamıyla katlandı.
En çarpıcı fiyat hareketleri Amerika kıtasına yönelen hatlarda gözlendi. Şangay-New York rotasında 40'lık bir konteynerin spot taşıma maliyeti kriz döneminde yüzde 98 artışla 5 bin 505 dolara fırladı. Şangay-Los Angeles hattındaki artış ise yüzde 108’i bularak navlun fiyatını 4 bin 565 dolara taşıdı.
İthalatçılar Kriz Korkusuyla Erken Rezervasyona Yüklendi
Krizin derinleşmesinden endişe eden küresel alıcılar, lojistik operasyonlarında strateji değişikliğine gitti. Kızıldeniz'in ardından Hürmüz Boğazı'nda da rota değişimlerinin transit sürelerini uzatması, ithalatçıları teslimat gecikmelerini sübvanse etmek adına siparişlerini aylar öncesinden vermeye zorladı.
Piyasadaki bu erken talep patlamasını destekleyen diğer önemli unsurlar ise şu şekilde sıralanıyor:
Gümrük Tarifesi Baskısı: ABD'nin temmuz ayında yürürlüğe koymayı planladığı yeni gümrük vergilerinden etkilenmek istemeyen ticaret ağları, sevkiyatlarını haziran ayına çekti.
Dünya Kupası Etkisi: 2026 FIFA Dünya Kupası organizasyonuna yönelik artan küresel kargo ve tedarik talebi, limanlardaki yoğunluğu artırdı.
Maliyet Artışları: Savaş kaynaklı artan bunker yakıt fiyatları ve armatörlerin listelere eklediği savaş riski sigorta primleri/ek ücretleri fiyat mekanizmasını yukarı yönlü tetikledi.
Gözler Temmuz Ayında
Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlayan kritik ticaret koridorlarında da benzer bir maliyet tablosu hakim. Şangay-Rotterdam hattındaki spot navlun fiyatı kriz sonrasında yüzde 71 artarak 3 bin 579 dolar sınırına dayandı.
Denizcilik uzmanları, Asya-Avrupa hattında 1 Temmuz itibarıyla devreye alınacak olan bunker yakıt fiyat ayarlaması (yakıt fiyat farkı güncellemeleri) öncesinde, lojistik firmalarının haziran ayında rezervasyon taleplerini yoğunlaştırdığına dikkat çekiyor. Jeopolitik gerilimlerin yumuşamaması halinde, tedarik zincirindeki bu maliyet artışlarının nihai tüketici fiyatlarına enflasyonist bir baskı olarak yansıması kaçınılmaz görünüyor.
